Ali Babacan'dan ekonomik buhranın derinleşmemesi için teklifler: İsraf önlensin, para basımının hudutları olsun, döviz kaynağı bulunsun

Gündemdeki hususları pahalandırmak üzere T24’ten Murat Sabuncu‘ya konuk olan DEVA Partisi Umum Başkanı Ali Babacan, salgınla birlikte Türkiye ve yerkürede yaşanan ekonomik buhranın tesirleri ve tahlil arayışlarını kıymetlendirdi. Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik buhrana yönelik yakın devranda bir rapor yayınlayacaklarını da söyleyen Babacan, israfın ‘başlı başına bir gelir kaynağı’ olduğunu ifade  ederek bunalımın tesirlerinin azaltılması için üç teklifte bulundu. Türkiye’nin dış borcuna dikkat çeken Babacan, döviz gereksinimi için acil kaynak arayışı, Merkez Bankası’nın TL üretiminin sonlarının belirlenmesi ve israfın önlenmesinin değerli olduğunu söyledi. 

Ali Babacan‘ın iktisada dair görüş ve tekliflerine ait açıklamaları şu formda:

“Türkiye G-20 memleketlerinin oluşturduğu sistemin dışında kaldı”

Şu anda yerkürede 15 büyük iktisat kendi aralarında swap muahedeleri yapmış durumda. İngiltere’den, Japonya’dan, Almanya ve Fransa’nın olduğu avro kullanan memleketlerin kesiminden bahsediyoruz. Bunların tamamı kendi araların swap ittifaklarını yapmış durumdalar. Yan 15 tane büyük iktisat birbirleri ile swap örgüsü içerisinde. Baktığımızda büyük ekonomiler kendi aralarında bu networkü kurdular. Bir de oyunun dışında kalanlar var. Türkiye üzere. Başkaca memleketler arası kuruluşların bu türlü durumlarda devreye sokabilecekleri imkanlar var. 

Biz 2008-09 buhranından sonra bu imkanların oluşturulması bu finansman modellerinin geliştirilmesi için çok çalıştık. Çok katkımız var, emeğimiz var. Yalnızca finansal enstrümanları geliştirmekle uğraşmadık. Tıpkı hengamda Milletlerarası Para Fonuna(IMF) 5 milyar dolar kredi verecek bir mutabakat yaptık. Zira o hengam bizim durumumuz çok yeterliydi. Memleketler arası kuruluşların finansmana gereksinimi vardı, onlara o hattı açtık. Üstelik o periyotta yeniden memleketler arası kuruluşlarda idareye girdik. Hem Yerküre Bankası hem IMF tarafında. Kuruluştan bu yana idarede yokken birinci kere idare heyetinde oturan bir devlet olduk. Ve herkes bize danışıyordu. ‘Bu bunalımı nasıl yönetiyorsunuz’, ‘2008-09 buhranını nasıl bu türlü hafif atlattınız’, ‘ne yaptınız da Türkiye o devirde büyük bir hasar almadı’ diye soruyorlardı. Böylesine bir itibarımız vardı lafımızın dinlendiği bir periyottu. Biz o devirde oluşturduk bu mekanizmaları. Velev ayrıyeten bundan yaklaşık 1,5 sene evvel 16 kişilik bir heyet kuruldu, yerkürenin bir sonraki finansal bunalımdan nasıl korunacağı ile alakalı, bir müddet çalıştık kapsamlı bir rapor hazırladık bir güruh tavsiyelerde bulunduk. Ve hem buhran sonrası Türkiye olarak tavsiyelerimiz hem benim şahsi tavsiyelerim bu milletlerarası destek mekanizmalarının tasarrufunun kolaylaştırılması istikametindeydi. Stigma denen bir faktör vardır. Yani sigma faktörü dışarıdan destek alma konusunda devletlerin adeta paralize olması mealinde geliyor. Türkiye şu anda felç olmuş durumda . Zira yabancı düşmanlığı, garp düşmanlığı söylemi şu andaki iktidarı öylesine bir bucağa sıkıştırdı ki kendi söylemleri ile öylesine dar bir yere hapsoldular ki çıkıp da dışarıda ne oluyor, ne bitiyor, yerküre bu bunalımı nasıl çözüyor, bu kadar memleket trilyonlarca dolarlık mutabakatlarla birbirleriyle nasıl yardımlaşıyor, buna bakacak konuşacak  kimsenin yüzü yok açıkçası. Yazıktır inatlaşma uğruna bu memleket yoksullaşır. Hasebiyle geniş düşünmek lazım. Biz bize kuşkuşuz yeteriz fakat ne devir yeteriz? Ortak aklımızı çalıştırdığımız devir yeteriz. Toplumsal mutabakat arayışıyla karar verdiğimiz vakit biz bize yeteriz. Biz bize yeterizdeki anlayış şayet dar bir takım, tek bir karar mercii ile ‘biz bize yeteriz, biz her şeyi herkesten güzel biliriz’ diyerek yönetmeye kalkarsak inanınn bunun maliyeti çok büyük olur. 

TIKLAYIN – Ali Babacan T24’te: Yazıktır; Türkiye akıl dışı bir idarenin bedelini ödüyor, bir çıkmaza gidiyor

Şu andaki önlemlere bakıyorsunuz tartı olarak borç öteleme. Bir esnafın borcunu öteliyorsunuz ya da getirili kredi veriyorsunuz. Bu nemalar sonuçta ödenecek. Çalışamıyor, üretemiyor, para kazanamıyor lakin kişilerin oturduğu mekandan borcu yükseliyor.Bunlara kapsamlı bir bakış oluşturmadıktan sonra bu devletin ne çiftisi ne turizmi ne küçük esnafı ne kobisi inanın bu buhranın üzerinden güç gelirler. Kişileri anlamak dinlemek lazım. Kim ne kasvet çekiyor, ne koşullar altında yaşıyor. Tolumu güzel anlamak lazım. Bakın şu anda çok büyük bir nüfüs, 9 milyon insan kayıt dışı çalışıyor. Bu kayıt dışı çalışanlarla ilgili hala en ufak bir önlem yok. Bunların müdafaa mekanizması yok. Devletin emekli maaşı üzere ya da memur maaşı üzere direkt geliri olmayan külliyen kendi imkanları ile hayatı geçiren ve buna bağlı yaşayan yaklaşık 55 milyonluk bir nüfustan bahsediyoruz. Bunlarla ilgili önlemler çok çok zayıf. Bu önlemler acilen alınmazsa bu işin çevre maliyeti çok büyük olacak. Biz buradan ikazlarımızı yapıyoruz. İşin sıhhat tarafı ile ilgili mevzu geç de olsa alınan kararlarla bir formda yönetiliyor. Keşke  daha erken önlem alınsa, keşke farklı iler yapılsa sıhhat cihetinde dde daha düzgün sonuç olabilirdi. Hiç olmazsa iktisat tarafında geç kalmayalım diyoruz. Acil önlemler ne gerekiyorsa yapalım. Dışarda yerküre ile ne yapacaksak bir an evvel yapalım geç kalmayalım. 

Geçiş garantili köprü ve tünellerle ilgili tartışmalar

Bu kamu hususî iştirakleri işin teorisine baktığımızda yerkürede uygulanan modellerdir. Lakin şöyle bir unsura dikkat etmek gerekiyor. Kamu şahsi iştiraki gelgelelim bir girişim mütemadi kendisi bir nakit üretiyorsa o hengam uygulanması gereken girişimlerdir. Türkiye maatteessüf o biçimde girişimlerle başladı ondan sonra bütçede alan bulamadıkça çok genişledi bu pratik. Üstelik bu kamu kişisel iştiraki pratiklerine baktığımızda ihaleler maatteessüf şeffaf ve geniş iştirakli olmadı. Fırsat eşitliğine dayanan bir tefviz sistemi burada uygulanmadı. Pek çok girişim olması gerekenden çok daha pahalıya mal oldu. Hem girişimin kendisi pahalı oldu hem de girişimin finansmanı pahalı oldu. Bunların ardındaki finansman mutabakatlarına baksanız çok yüksek nema maliyetleri var. Ve bunların hepsi yıllara yayılarak artık bu milletin sırtına yük olarak gelmiş durumda. Bu girişimlerin tek tek ele alınması gerekecek. Tek tek sorgulanması gerekecek. Lakin bi anlamada bu girişimlerin ardındaki bağlayıcı ittifaklar ne ise bu itilafların da içeriğine dikkat etmek lazım. Bir yanlış bir öbür yanlışla düzeltilmez. Girişimlerin cürmü olabilir ancak külliyen idari önlemle oradaki bağıt hukukuna karşıt davranırsanız o da gayrı temel hukuk prensiplerini delmek demektir. Bu kontratlarla yapılacak olan şey öncelikle idari ve yargısal süreçlerin işletilmesi, uygunca incelenmesi ve detaylı bir tablonun ortaya çıkarılması. Şayet kararlar alınacaksa bunların da mümkün olduğunca yargı kararı ile sürdürülmesi. Aksi halde biz Türkiye olarak mukavele hukukunu bugün delersek, yarın en dürüst hükümetlerin altına imza atacağı akitler bile sorgulanır hale gelebilir. Buraya dikkat etmek gerekiyor. Yalnız, memleketler arası nitelikte yahut ulusal nitelikte çok büyük ve denetim dışı bir gelişme olduğunda bu kontratlarda bu türlü bir husus vardır. Yani olağansütü bir gelişme olduğnda sözlemenin kararların yine konuşulabileceği yahut değişebleceği üzere unsurlar de bu mukavelelerde var dır diye kestirim ediyorum. İnşallah bizim tarafta yapılırken bu ahitler bu unsurlar konuşulmuştur. Hukuk çerçevesinde yanlışları düzeltmek lazım. Fakat ne olursa olsun bu milletin sırtındaki büyük yüklerin şöyle ya da bu türlü azaltılması lazım. 

Nema tartışması

Ben hükümetteyken çok nema tartışması yaşadık ve benim hükümette olduğum devirlere bakın, yekun bütçedeki nema ödemesi yıllık 50 milyar TL civarında seyretmiştir. 2017’ye yap-işlet-devretler hatiç yalnızca bütçeden ödenen nema rakamı 57 milyar. 2018’de bu rakam 74’e çıkmış, 2019’da 103 milyara çıkmış yani 2 senede 57 milyardan 103 milyara çıkan bir nema ödemesi var. 2020 yılının bütçesindeki getiri ödeneği 129 milyar tl. Düşünün bu kadar yüksek bir nema ödemesi olmasa bu para bugün salgınla savaşta kullanılsaydı, neler neler yapılabilirdi bu memlekette. Büsbütün bilim dışı, akıl dışı, inatlaşma üzere siyasetler yüzünden ile yönetmenin  maliyetini Türkiye getiri olarak ödüyor. Bugün elimizde olsa o kaynaklar neler yapılabileceğini bir düşünün. Evvel akıl, bilim, toplumsal mutabakat arayışı diyoruz. 

IMF ile ilgili tartışmalar

Oyunun dışında olduğumuza üzülüyorum. Bir bölgelerde beşerler ‘ne yapabiliriz’ diye baş yoruluyorlar. Türkiye’nin acep o çalışmalara ufacık bir eği oluyor mu. Yoksa büsbütün dışarıda ve dışlanmış bir halde oyunun dışında kendi haline bırakılmış bir devlet mi olacak. Buna ilkelesek olarak tekrar bakmak lazım. Çok şeyler yapabilir bu periyotta herkes tekliflere açık. Bahsettiğim 16 kişilik memleketler arası heyetle hazırladığımız raporda da borçluluğun çok arttığı ikazını yaptık. Bunun sürdürülebilirliği yok. Şu anda Koronavirüs buhranı vurdu yerküreyi, tahminen de yüzyılın en kıymetli ekonomik buhranını yaşıyoruz. Ve bu buhranın ahir borçların artması dışında birşey olmayacak. Şirket borçları yerküre GSYH nazaran zaten  bu buhran başladığında maksimum bir orandaydı. Bugün devlet borçları 10 sene öncesine nazaran çok daha yüksek bir noktada. Hanehalkı, şirketler, devletler daha çok borçlu. Bu türlü bir devirde bakıyoruz yerküreye hala yerküre kredi ve borç peşinde, kredi alışverişi, borç-alacak münasebeti ile bu çeşit buhranların aşılması mümkün değil. Yalnızca daha da derinleştirecek, yalnızca Türkiye için demiyorum yerkürede da bu iş düzgün yönetilmiyor. Büyük bir çıkmaza sahih gidiyor iş. 

Artık sıfır getiri yetmedi eksi getiriye indirler. Yeniden de tahlil olmadı, olmayacak. Zira üretim olmadan verimlilik olmadan katma kıymet üretmeden yapısal ıslahatlar gerçekleştirmeden yalnızca para alışverişi ile kalkınma ve büyüme olmaz yerkürede da Türkiye’de de olmaz. Finans kesimi bir araçtır . Asıl olan hizmet ve eser üretmektİr. Gelgelelim şu anda bakıyoruz, tahlili yalnızca finanstan e borç-alacak münasebetinde arayan bir anlayış var. Merkez bankaları parayı üretsin dağıtsın, e evet ne olacak? Sorunu erteleyecek. Merkez Bankası para üretince ne oluyor? Bilançoları daha da şişecek. Bakacaksınız bankaların likidite kaynağı merkez bankası, bankaların bilançoları şişmeye başlayacak, kendi varlığı küçülmeye başlayacak. Sıfır getiriyle tekrar yapılandırılmış bir kredi var mı? Bütün bu nema ödemesi tekrar şirketlerin ve hanelerin üstüne binecek. Üretim yok, gelir üretmiyorsun, katma paha üretmiyorsun, yalnızca evraklarda borçlar yükseliyor. Bu büyük bir çıkmazdır. Yerkürede için de Türkiye için de daha büyük çımazdır. Herkesin daha çok üretmesi lazım. Devletlerin katma bedel üretmesi, yapısal ıslahatlar yapması, kurumsal kapasitelerini yükseltmesi lazım. Kurumları güçlü olan devletlerin kurumları sağlıklı olan memleketlerin bu buhranı daha yeterli yönettiğini görüyoruz. Velev otokrat velev demokrasi ile yönetilen memleketler olsun. Otokrasi ve demokrasi tartışması dışında şayet kurumlar kredibilitesi olan uygun yönetilen kurumlarsa bu devletler buhranı daha güzel yönetir.

Siyasetin finansmanı çok kıymetli bir mevzudur. Siyasetin kesinlikle helal, şeffaf ve yaygın kaynaklardan finanse edilmesi lazım. Bu yerküre için de Türkiye için de muteber. Aksi halde siyaseti kim finanse ediyorsa siyaset onun için çalışıyor maatteessüf. Topluluğa yaygın, üyelik tabanına yaygın, üst limitleri düzgün belirlenmiş, helal, pak ve şeffaf kaynaklardan finanse edilen bir siyaset, o devletin topluluğunun tümü için uygun şeyler üretir. Refahı artmış bir topluluk birebir hengamda zati kişisel dalı ve anaparası için de uygundur. Büyüyen bir iktisatta kapital sahipleri daha çok iş yapacaktır nihayetinde. Biraz bu türlü bakmak lazım, yani sistemin münferit zenginler üretmemesi lazım. Sistemin topluluğu topyekün zenginleştirmesi lazım. Münferit zenginler üreten  devletlere baktığınızda çoğunlukla otokratik rejimler ya da varlığın siyaset ve demokrasi üzerinde hükmettiği rejimlerdir. 

Iktisada bunalıma dair teklifler

Öncelikle Türkiye’nin kendine güvenmesi lazım. Ben 35 yaşında kaynaktan sorumlu bakan olarak vazifeye başladığımda bu memleketin kaynağı yüzde 66 getiri ödüyordu. Kamu borcunun ulusal gelire nispeti yüzde 74’tü. IMFye olan net borcumuz 22 milyar dolardı. Biz bu yüzde 66 getirisi aldık ve yüzde 4,5’e düşürdük.  34 yıldır iki haneli olan pahalılığı iki yılda tek haneye düşürdük ve paradan 6 sıfır attık. IMF’nin borcunu sıfırladık. Bunların hepsini yaptık. Tahlilsiz hiçbir bunalım yok. Yerküreye bakın ekonomik buhranların hepsi bir halde bitiyor. Pandemi salgınlarının da müddeti bir biçimde bitiyor. Bunun en az hasarla yönetilmesi değerli. Bunun da dermanı var. Nasıl çözüleceğini de çok âlâ biliyoruz. Burada en çok etkilenen topluluk kısımları kim öncelikle oradan başlamak gerekiyor. Öncelikle günlük kazanıp harcayan bir kesim var. Öncelikle bunlara acil tahlil bulmak gerekiyor. Ekmek parası bulmakta güçlük çeken bir kesim var, buradan başlamak gerekiyor. Esnaf, zanaatkar tıpkı devirde çiftçilerimizin tarım üretimine devam etmesi ve bunların her türlü maliyetlerinin çabucak düşürülmesi gerekiyor. Turizim çalışanlarımız işletmelerimizin bunların hayatiyetinin devam etmesi lazım, aksi halde iflaslar başladığı vakit tekrar bu  şirketleri ayağa kaldırmak çok çetin güç olabilir. Burada en kırılgan kısımdan başlamak gerekiyor. Tabiki banka ve üretim tesislerimizi sağlam tutmak lazım fakat onların sayısı daha az ve daha süratli tahlil üretilebiliyoruz. Pekala ne yapmak lazım 3 hususta. Gerçi yakın bir hengamda hem durum tespiti hem de yapılması gerekenler üzerine bir rapor yayınlayacağız. Gelgelelim bütün bunlar için kaynak gerekiyor. Evet devlet bu parayı nereden bulacak;

İsrafı acilen durdurmak gerekiyor. Nerede israf ve lüks varsa anında durdurmak gerekiyor. Bakın Türkiye aşağı yukarı 4-5 yıldır, kendi ekonomik gücünün çok daha üstünde müsrif bir hayat yaşadı. Bunu en çokça da devlet yapıyor maatteessüf. İsraf çok büyük. Üstelik devlet harcamaları denetimsiz. Büyük girişimler tefviz edilirken, en büyük ihaleler acil unsura sokuluyor teklif adabı biçiminde yalnızca üç kişi çağrılıyor. ‘Sen teklif ver’ diyerek onların içinden seçiliyor. Bunlar çok büyük maliyet getiriyor devletin sırtına bunları çabucak düzeltmek lazım. İsrafı kesmek başlı başına bir gelir kaynağı Türkiye için. 

Bunun yanında Merkez Bankası dehşet koşullarda Türk Lirası üretebilir. Kaldı ki şu andaki hükümet bunu bir ölçü yapmaya başladı. İşsizlik Fonu’nun elindeki varlıkların nakde çevrilmesi Merkez Bankası üzerinden oluyor. Ya da Merkez Bankası varlığa dayalı, ipoteğe dayalı alacağı bankalardan alıp  tarafına çabucak nakdi verebiliyor. Fakat ne yapıldı? Bunun vadesi, ölçüsü, ne vakit olağana çevirileceği aşikâr değil. Merkez Bankası’nı bu türlü durumlarda TL üretmek için kullanabilirsiniz lakin bunun mühletinin ölçüsünün tarifli olması lazım. En azından neye nazaran nasıl yapılacağına dair bir yol haritası sunması lazım bunu yapmadan yaparsanız işte o hengam kurdaki artışı önleyemezsiniz. Kurdaki artışın yarın maliyet kaynaklı pahalılığa vurmasını önleyemezsiniz.  Türkiye zati bir durgunluk devrine giriyor. Durgunluk içinde pahalılık olmasını önleyemezsiniz. 

Artı Türkiye’nin kesinlikle döviz gereksinimi var Türkiye’ye bir halde bu dövizin bulunması lazım. Şu anda Türkiye’nin 436 milyar dolarlık dış borcu var ve 1 yıl içinde çevirmesi gereken rakam da 172 milyar bunun bir kısmı devlet ancak kabaca 80 milyar bankalar 80 milyar şirketlere ilişkin. Yani bu dövizin bulunması gerekiyor. Devletin de bulması gerekiyor şahsi kolun de bulması gerekiyor. Türkiyenin topyekun bulması gerekiyor. Şayet bu döziv bulunamazsa Merkez Bankası  rezervlerinin aslında bu kadar minimum seviyeye indirdiği bankaların uygunca kasıldığı bir devirde Türkiye’deki buhran uygunca derinleşir Allah korusun. Hasebiyle döviz kaynaklarının şöyle ya da bu türlü bulunması lazım. İç kaynaklar ile dış kaynakların iki kanatlı kuş üzere mobilize edilmesi lazım. Yalnızca Türk Lirası kanadıyla bu kuşu uçuramazsınız. Bir tarafta debelenir durur. Döviz kanadının da acilen bulunması lazım. Aksi bir biçimde bunun sonucu durgunluk ve enflasyondur. Allah korusun oradan çıkmak da sıkıntı olur maliyetli olur. Önümde en az 100 unsurluk bir liste var gelgelelim 3 unsur saydım.