Bağışıklık sistemimiz nasıl çalışır?

Dünyanın dört bir yanını pençesine alan alan yeni tür Koronavirüs salgını, virüs, bakteri ve mikroplara karşı nasıl bağışıklık kazanıldığı sorusunu yeniden akıllara getirdi. Gelin, bu salgın günlerinde her zamankinden daha çok ihtiyaç duyduğumuz bağışıklık sistemimizin nasıl çalıştığına bakalım.

İnsanlar olarak bağışıklık sistemimiz, vücutlarımızı dış düşmanlara karşı sürekli olarak korumak için çalışan karmaşık bir yapıdır. Aslında vücutlarımızda iki farklı bağışıklık sistemi bulunur.

Doğuştan gelen bağışıklık sistemi

Sahip olduğumuz bağışıklık sistemlerinden biri, doğuştan gelendir. Son derece etkin ve hızlı bir biçimde çalışan bu sistem, örneğin bakterileri en kısa sürede tespit etmeye ve zararsız hale getirmeye çalışır. Bu sistem davetsiz misafirlerin yalnızca belirli bir türünde uzmanlaşmaz, aksine tüm çeşitleri silip süpürür. Bu süreç aslında hızlı bir biçimde gerçekleşse de etkisi sınırlıdır ve bu kapsamda belirli patojenlere yoğunlaşarak bu patojenlerle savaşım söz konusu olmaz.

Akyuvarlar grubundan savunma hücreleri, doğuştan gelen bağışıklık sisteminin bir parçasıdır. Akyuvarlar, timüs bezi ve iliklerde oluşturulur. Timüs bezi, lenf sistemimizin bir parçasıdır ve kalbin üzerinde bulunur. Akyuvarlar, kan ve lenf akımı vasıtasıyla vücudumuzun tamamına yayılır. Kandaki akyuvar sayısının fazla olması, bir iltihap veya enfeksiyona işaret eder. Bunu kan testinde tespit eden doktor, harekete geçmesi gerektiğini bilir.

Patojenlerin vücuda girebilmeleri için önce dış bariyerleri aşmaları gerekir. Bunlar ilk etapta deri ve ağız ve gırtlak gibi dışarıya açık bölgelerdeki mukozadır. İçeri sızmaya çalışan davetsiz misafirlere engel olan bu bariyerler, bağışıklık sistemimizin önemli bir yapıtaşıdır. Vücutta üretilen asit, enzim veya mukus (sümük) gibi maddeler de bu gruba dahildir. Zira bunlar da aynı şekilde bakteri ve virüslerin vücudumuza yerleşmesini engeller.

Edinilmiş bağışıklık sistemi Doğuştan gelen bağışıklık sistemimizin tüm dikkat ve çabası ve tüm savunma mekanizmalarımıza rağmen davetsiz misafirlerin vücudumuza girmeyi başardığı durumlarda, vücudumuz bağışıklık sistemimizin bir sonraki aşamasını devreye sokar. Bu spesifik, edinilmiş bağışıklık yanıtıdır. Bu yanıt faaliyete geçene kadar dört ila yedi gün geçmesi gerekir.

Edinilmiş bağışıklık sistemi, hızlı bir biçimde ne yapılması gerektiğini bilir. Bu yüzden bazı hastalıkları hayatımızda yalnızca bir kez geçiririz.

T-Lenfositler

Dokuda bulunan patojenler karşısında “T hücreleri” de adı verilen T-lenfositler faaliyete geçer. Bunlar, akyuvarlar grubuna dahildirler ve ilikte oluşturulurlar. T-lenfositler, yabancı hücreleri vücudun kendi hücrelerinden ayırt etme yetisine sahiptir ve bu hücrelerin hangi kategoriye ait olduğunu bilirler. Bu durumda T hücreleri vücudumuzda son derece hızlı bir biçimde çoğalır ve belirli patojenler üzerinde yoğunlaşır. T-lenfositlerin bir alt formu, T-katil hücrelerdir. Bunların görevi, enfekte olmuş hücreleri önce tespit etmek, sonra da yok etmektir. Bu görevlerini icra ederken de sitotoksin adı verilen hücre zehrini kullanırlar.

B-lenfositler

Aynı T-lenfositler gibi akyuvarlar olan B-lenfositlerin görevi, davetsiz misafirleri tespit etme ve bunlara karşı kanda antikor üretmektir. Belirli patojenlere yoğunlaşan B-lenfositler, yabancı antijenleri tespit etmelerini sağlayan spesifik bir B hücre reseptörü oluştururlar.

Bir engel daha

Bu hücreler bir patojen keşfettiklerinde söz konusu patojeni hapseder ve hücre içinde sindirirler.

Sistem kontrolden çıktığında

Karmaşık bir yapıya sahip olan bağışıklık sistemimiz, mükemmel değildir. Bazen, deyim yerindeyse, arıza yapabilir. Bunun bir örneği otoimmün hastalıklardır. Bu durumlarda bağışıklık sistemi içeriye sızan yabancı hücrelerle değil, vücudun kendi hücrelerinden bazılarıyla savaşır ve bunun sonucunda da iltihap oluşur.

Otoimmün hastalıklar grubuna multipl skleroz, nörodermit, çeşitli romatizma hastalıkları ve psoriyazis (sedef hastalığı) dahildir.

Sağlıklı kalın!

Gudrun Heise

©️ Deutsche Welle Türkçe