Eczanelerden fiyatsız maske dağıtımında neler yaşanıyor?

Fundanur Öztürk

Maskelerin fiyatlı satışının yasaklanmasından bu yana vatandaşlar yalnızca Sıhhat Bakanlığı tarafından cep telefonlarına gönderilen kod ile eczanelere gidip fiyatsız maske alabiliyor. Vatandaşlara dağıtılan maskelerde zahir bir standart bulunmuyor, her maskenin kalitesi birbirinden farklılık gösteriyor.

BBC Türkçe’ye konuşan eczacılar, acilen maskeye ulaşması gereken lakin SMS gitmediği için ulaşamayan bireylerin nispeten çokça olduğunu söylüyor.

Ankara Etimesgut’taki bir eczanede röportaj yaptığımız yarım saat içerisinde, 50’den çokça kişi maske almaya geldi gelgelelim bulunduğumuz eczanenin maske stoku kalmadığı için eli boş döndü.

Biz eczacıyla röportaj yaparken müşterilerle ilgilenen vesair çalışanlar mütemadi vatandaşların ‘Maske var mı, ne devir gelecek’, ‘SMS kodu gelmedi, ne hengam gelecek’ halindeki sorularını yanıtladı.

Maske soran vatandaşlar arasında üzerinde önlüğü ile eczaneye giren bir sıhhat çalışanı da bulunuyordu.

Malumat almak için gelen farklı bir vatandaş ise, “Halktan maddi yardım için günde iki sefer SMS atanlar bize hala maske bildirisi atmadılar. Paramla alamıyorum, sürünüyoruz” diyerek eczaneden ayrıldı.

BBC Türkçe‘ye konuşan eczacılar bağlı oldukları depo tarafından günde bir kez 500 maske teslimatı yapıldığını gelgelelim talep eden her vatandaşa maske veremediklerini söylüyor.

Batıkent’te konuştuğumuz bir eczacı, yakınındaki bir hastane yüzünden her gün en az 15 koronavirüs müspet hastayla temas halinde olduğunu ve fiyatsız maske dağıtımı pratiğiyle birlikte eczanesindeki yoğunluğun arttığını tabir ediyor:

“Yakınımdaki eczanede müspet teşhisi koyulan ve konutta izolasyona gönderilen insanlar direkt bana geliyor. Bunun yanında günde en az 250 kişi maske sormaya geliyor. Bugün bir işçimi yalnızca maske dağıtımına ayırdık ve 200 şahsa maske dağıttık. Maske almak isteyenler için eczanenin sağ tarafında bir sıra oluşturduk.”

Türk Eczacıları Birliği BBC Türkçe‘ye yaptığı yazılı açıklamada, çalışanlar ve kronik marazı bulunan kimselere daha tesirli bir halde maske ulaşabilmesi için maskeye bir tavan fiyat belirlenerek satışa devam edilmesi gerektiğini söylüyor.

‘Üzerinde kan lekesi olan maske gördük’

BBC

Etimesgut’ta, Çukurambar’da ve Batıkent’te konuştuğumuz eczacıların hepsi, fiyatsız dağıtılan maskelerde muayyen bir standart olmadığını ve her maskenin kalitesinin birbirinden farklı olduğunu söylüyor.

Depolardan eczanelere günlük olarak dağıtılan maskelerin kimileri tek tek ambalajlı olarak gelirken, kimileri açık halde geliyor. Birtakım maskelerde burun kısmını muhafazaya yarayan tel bulunurken, kimi maskelerde tel bulunmuyor.

Eczanelere ulaşan kimi teslimatlarda maskeler açık ve toplu olarak ‘çöp poşetleri’ içerisinde gelirken, kimileri kutularla geliyor. Eczacılar maskeler arasındaki bu kalite farkının faturasının kendilerine kesildiğini söz ediyor.

Etimesgut’taki eczacı, “Vatandaşlar, ‘Eczacılar bize makûs maskeleri veriyor, güzelini kendisine saklıyor’ demeye başladı lakin bize gelen maskeleri biz seçmiyoruz, ne gelirse onu dağıtıyoruz” diyor.

Çukurambar’da eczanesinde görüştüğümüz bir öbür eczacı ise, kendisine gelen maskelerin kimilerini çöpe atmak zorunda kaldığını şöyle anlatıyor:

“Bize gelen maskeler sahiden çok bed durumda, içlerinden kimilerini ayıklamak zorunda kalıyoruz. Üzerinde kan lekesi, talaş ve kıl olan maskeler gördük. Nerede ve nasıl üretildiğini bilmeden dağıtımlarını yapıyoruz. Maskeler birtakım arkadaşlarımıza kutulu halde değil, poşete doldurulmuş halde ulaştı mesela.”

Batıkent’te konuştuğumuz farklı bir eczacı ise maskelerin kalitesi yüzünden bir vatandaş ile yaşadığı tansiyonu anlatıyor:

“Bana şu ana kadar daima kutulanmış maske geldi fakat bir eczacı arkadaşıma siyah ve yıkanabilir maske geldi, onları dağıttı mesela. Maskelerin kimi telli kimi telsiz geliyor. Telsiz olanlardan verdiğim müşterim geldi ‘Benim maskemin telini çalmışsınız, sizi şikâyet edeceğim’ dedi. Biz ne yapacağız senin telini?”

Konuştuğumuz eczacılar, Türkiye’de bundan evvel milyonlarca maske talebi olmadığından bu kapasitede bir üretim merkezi olmamasının doğal olduğunu ve maskelerin birden ziyade üreticiden gelmesini sıradan karşılıyor.

Ama eczacılar şu an dağıtımda olan bu maskelerin devlet tarafından yapılan teftişlerle el koyulmuş maskeler olabileceğinden şüpheleniyor:

“Devlet muhtemelen daha evvel kaçak maske üretimi yapan bölgelere yaptığı baskınlarda topladığı maskeleri şu an bize dağıtıyor. Benim vatandaşlara birinci dağıttığım maskelerin kutusunun üzerinde üretici şirketin ismi bölge alıyordu. Ben tıpkı şirketi daha evvel, Adana’da kaçak üretim yapan bir noktaya baskın yapılırken çekilmiş televizyon haberinde görmüştüm.”

BBC

Sertifika sahibi şirketlerin maskeleri nerede?

Pekala bu süreçten evvel de hali hazırda maske üretimi yapan ve sertifika sahibi şirketlerin ürettiği maskeler nerede?

Eczacılar, steril maske üretimi yapan şirketlerin sattığı maskelere uzun müddettir ulaşamadıklarını söylüyor:

“Tekli biçimde ambalajlanmış steril maske üreten asıl şirketler külliyen ortadan kayboldu. Ücretsiz dağıtım başlamadan evvel de bize maske göndermeyi kesmişlerdi. Birkaç defa kendilerine ulaştık ancak maskelerini parasını vererek bile alamadık. Ben şahsen bu mevzuda Ticaret Bakanlığı’na şikâyette bulundum.”

Maske üreticilerinin yaptığı fiyat artışından sorumlu olmadıklarını söyleyen Etimesgut’taki eczacı, birden fazla defa ‘fırsatçılıkla’ itham edildiklerini anlatıyor:

“Ücretsiz maskelerin eczanelerden dağıtılacağı açıklandıktan bir gün sonra şimdi hiçbir eczaneye maske ulaşmamıştı. O gün ‘Elimizde maske yok’ dediğimiz bir hanımefendi, ‘Parayla satarken var, ücretsiz satarken yok’ dedi.”

Fiyat artışı

Çukurambar’daki eczacı ise salgın şimdi Türkiye’de başlamamışken maske ve dezenfektan fiyatlarının üretici şirketler tarafından dört kat artırıldığını tabir ediyor:

“Türkiye’de salgının başlamasıyla birlikte biz üretici şirketlerden bu eserleri temin edememeye başladık. Eserlerin fiyatları bir anda dört katına çıktı. Hastalar bizden kaynaklı olduğunu, fırsatçılık yaptığımızı düşündü ve resmi makamlara şikâyet edildik. Bu süreç bizi manevi olarak çok yordu.”

Kendilerini bu süreçte kendilerini motive eden en kıymetli gelişmenin ise Sıhhat Bakanı Fahrettin Koca tarafından kendilerine verilen destek olduğunu söz ediyor:

“Sağlık Bakanı, bir basın açıklaması sırasında bizi takdir etti ve büsbütün gönüllülük yoluyla bu hizmetleri üstlendiğimizi söyleyerek teşekkür etti. Bu bizim için maskeden, dezenfektandan kazanacağımız paradan bin kat pahalıydı ve resmen tüm eczacı öbeklerinde coşkuyla karşılandı. Zira biz eczacılar olarak biraz takdir edilmek istiyoruz.”

BBC

‘Acil gereksinimi olan birçok kimseye SMS kodu şimdi gitmedi’

Birinci olarak 57-65 yaş arasındakilere SMS ile kod gittiğini söyleyen eczacılar, bu yaş aralığında taraf almayan lakin çalışmak zorunda olduğu ve konutta kalamadığı için maskeye gereksinim duyan şahısların maskeye ulaşmakta zorluk yaşadığını söz ediyor. Etimesgut’taki eczacı, her vatandaşa maske ulaşsa bile ’10 gün için beş maskenin’ çalışan insanlara yetmeyeceğini zira maskelerin ömrünün birkaç saat olduğunu söylüyor:

“Maske bildirisi gitmeyen lakin acilen maskeye ulaşması gereken beşerler maskeye ulaşamıyor, çalışan nüfus görmezden geliniyor. Ayrıyeten diyelim ki beş kişilik bir ailedeki tüm telefon hatları tek bir kişinin üzerine kayıtlı. Bu durumda beş kişi için yalnızca bir SMS kodu gidiyor.

“Maskeye muhtaçlığı olan fakat ulaşamayan çalışan şahıslar bize karşı daha gergin oluyor. Maskelere bir tavan fiyat belirlenip, kesinlikle satın alınarak da ulaşabilir olması gerekiyor.”

TEB Lideri Erdoğan Çolak da “Maskeye ulaşamayan çalışanlar ve kanser hastaları, diyaliz hastaları üzere yüksek risk grubundakiler var. Ayrıyeten göçmen ve mültecilerin ya da şu anda ikametgahında olmayan şahısların maskeye nasıl ulaşacağı konusunda çözülmemiş durumlar mevcut” diyor.

Çolak, “Ücretsiz maskelerle birlikte, devletin belirlediği sabit bir fiyat karşılığında eczanelerden maske satışının da yapılmasını öneriyoruz” tabirlerini kullanıyor.