Fişek Enstitüsü: Evlat personellik gerçekte bir devlet siyasetidir

Fişek Enstitüsü Çalışan Evlatlar Bilim ve Aksiyon Merkezi Vakfı, “2019 Yılı Evlat Emeği Kıymetlendirme Notu”nu paylaştı. Çalışma Ortamı Mecmuası Nisan sayısında mahal alan kıymetlendirme notunda, Türkiye’de saha çalışmaları dışında evlat personellik konusunda haber edinilebilecek bir datanın bulunmadığına dikkat çekiliyor. Evlat işçiliğinin sınıfsal bir sorun olarak ele alındığı değerlendirmede, kayıt dışılığın çıraklık sistemi ile gizlendiği belirtilerek, “Çocuk personellik gerçekte bir devlet siyasetidir dersek yanlış olmaz” diye söz ediliyor.

Evlat personellik konusunda yürütülen faaliyetlerdeki problemlere dikkat çekilen değerlendirmede; nicel durum, evlat personellik olgusunun ele alınma biçimi, savaş siyasetleri ve tahlil teklifleri sorgulanıyor.

“TÜRKİYE’DE EVLAT EMEĞİ KAYIT DIŞILAŞMAKTADIR”

Evrensel’den Burcu Yıldırım’ın haberine nazaran Türkiye’de, TÜİK anketleri ve SGK istatistikleri dışında evlat personelliği konusunda bütün yaş kümelerini kapsayan şimdiki bir olgu bulunmadığına dikkat çekilen değerlendirmede, uzun mühletler çalışan ve kayıt dışı çalışan evlatların artarak iş kazalarında hayatını kaybettiği belirtiliyor. Resmi olarak öğrenci konumunda olan gelgelelim fiiliyatta çırak olarak çalışan evlatlar, beğenilmeyen koşullarda daha ucuza çalıştırılan sığınmacı evlatların malumatının ise saha çalışmalarıyla ortaya konduğu söz ediliyor. 

Tekrar 2018 TÜİK datalarına nazaran 15-17 yaş öbeğindeki evlatların iş gücüne iştirak orantının yüzde 21.1’e ulaştığı haberi verilirken şu tabirler mekan alıyor; “15 yaş üzerindeki çalışan evlatlar arasında neredeyse kayıt dışılık esas, kayıtlı çalışma istisna durumundadır. Halbuki ki SGK kayıtlarına nazaran Türkiye’de kayıtlı çalışan evlat sayısı azalmaktadır. Bunun manası açıktır: Türkiye’de evlat emeği kayıt dışılaşmaktadır”. 

Kayıt dışılığın en yüksek olduğu bölümün tarım olduğu ve evlat istihdamının yüklü olarak 1-9 personel çalışan işyerlerinde ağırlaştığı ayrıyeten 50’den çokça emekçi çalıştıran işyerlerinde bile evlatların neredeyse yarısının (yüzde 44,5) kayıt dışı olduğu paylaşılıyor. Evlatların çalışması, işsizlik ve tek kazanımlı aile modeli ile açıklanırken düşük hatun istihdamı ve yüksek işsizlik süreci ile de artacağı öngörülüyor.

“Çocukların yüzde 53.36’sı haftada 40 saatten ziyade çalışıyor”

Türkiye’de çalışan evlatların yüzde 53.36’sının yasal çalışma mühleti olan 40 saati geçtiği belirtilen kıymetlendirme notunda, “Çalışan evlatların iş kazası geçirme nispeti yetişkin çalışanlardan bariz bir halde daha yüksektir. 2018 yılında 67, 2019 yılında ise 29’u 14 yaş ve altında olmak üzere yeniden 67 evlat personel, ölümlü iş kazalarının kurbanı oldu” sözleri mekan alırken evlat personellik olgusunun nicel boyutlarıyla ortaya ortaya konmadığı ve olguların çıraklık sistemi ile gizlendiği belirtildi. Paylaşılan notta, SGK’nın 2017 olgularına nazaran devlet genelindeki çırak sayısının ise 368 bin 373 olduğu başkaca belirtiliyor. 

“Çocuk işçiliğini asıl var eden kapitalist üretim biçimi”

Evlat işçiliğinin evlat kategorisi ya da başlığı altında genellenemeyecek sınıfsal bir sorun olduğu ve bu bahiste birden farklı kuramlara yaslanıldığı söz edilen değerlendirmede, “Çocuk işçiliğin nedeni olarak gösterilen sıkıntılar, tahlil edilmeksizin datalı olarak ve mekanik bir yaklaşımla sıralanmaktadır. Örneğin işsizlik, yoksulluk, göç, kayıt dışı istihdam vb olgular neredeyse her çalışmada evlat işçiliğin temel nedenleri olarak gösterilmektedir. Asıl neden bu olguları var eden kapitalist üretim biçimi ve onun ortaya çıkarmış olduğu eşitsizliklerdir. Bu olgular irdelenmeksizin evlat personelliği her noktada ve her vakitte tıpkı niteliğe sahipmiş ve de ansiklopedik tanımlamalarla tabir edilebilirmiş üzere sunulmaktadır” deniliyor. 

“Ortaya atılan tahlil ve teklifler dilek ve temenniden ibaret”

Evlat personellik tartışmalarında tahlile ait gündem ve tekliflerinin dertli çalışmaların ise son kademe ehliyetsiz olduğu tabir edilen notta şunlara değiniliyor; “Ortaya atılan tahlil teklifleri, büyük orantıda, problemlerin kim ya da kimler tarafından, ne hengam, nasıl ve ne formda hayata geçirileceği muğlak birtakım reçetelerden velev dilek ve temennilerden oluşmaktadır”. 

Evlat işçiliğini önlemek için devletin 2017-2023 periyodunu kapsayan Evlat Personelliği ile Uğraş Ulusal Programı yürürlüğe koyduğunu fakat o gün bugündür bir malumat notu dahi paylaşılmadığı belitirlen değerlendirmede, “Çocuk personellik gerçekte bir devlet siyasetidir dersek yanlış olmaz. Evlat işçiliğin önlenmesi şöyle dursun ismi geçen Program’da fakir evlatların çıraklık sistemine yönlendirilmesi resmi bir siyaset olarak belirlenmiştir” tabirleri konum alıyor.

Evlat personelliği konusunda muhalefet partilerince verilen soru önergelerinin ise hikayenin aydınlatılması, takip edilmesi ve bir siyaset oluşturulmasından çok partinin emek çalışmaları kapsamında yürüttüğü çerçeve üzerinden ilerletildiğine dikkat çekilirken sınıfsal sorun olarak tanımlanan evlat işçiliğine ise sendikaların ilgisizliği eleştiriliyor.