Hanede kalamayanlar: Çalışanlar hangi meseleleri yaşıyor?

İstanbul’da hafta içi bir gün, sabahın erken saatleri.

Koronavirüs ihtarları nedeniyle milyonlarca kent sakini hanesinde, muhtemelen birçok yatağında.

Kentin merkezi noktaları ve sokaklar boş.

Lakin birtakım dallardaki çalışanlar ise işlerine gitmek için yollarda.

#Evdekal davetleriyle donatılmış E-5 karayolunda yoğunluk velev mahal bölge trafik sıkışıklığı var.

Beyaz servisler, dolmuşlar, otobüsler, şahsi araçlar hanede kalamayıp çalışmak zorunda olanları taşıyor.

Kentin emek ağır kesimlerinden, İzmit hududundaki Tuzla’ya geldiğimizde, binlerce tersane çalışanının araçlardan inip tersanelere yürüdüğünü görüyoruz.

BBC Tuzla tersaneler nahiyesi

Hepsi de işe yetişmek için koşturuyor. Biraz vakti olanlar, seyyar satıcılardan aldıkları çaylarını içip, poğaçalarını yiyor.

Kentteki bu iki münferit yerküreye dair manzara, bugünlerde Türkiye’nin dört bir yanında ortaya çıkıyor.

Bir yandan meskende kalma davetleri yapılırken gayrı yanda ise milyonlarca personel, çalışmaya devam ediyor.

Ve bu devirde personeller önemli sıkıntılarla karşı zıdda.

BBC Türkçe, bu problemlerle ilgili farklı kollardan, 15 emekçiyle isimlerinin kapalı tutulması kuralıyla görüşme yaptı.

Bunun yanında altı farklı sendikaların temsilcileriyle görüştü. Başkaca personel ve sendikaların gönderdiği imaj ve evrakları inceleyip, İstanbul’da çeşitli iş kollarıyla ilgili çekimler yaptı.

Çalışanların anlatımları, bu devirde temel problemlerinin üç sahada ağırlaştığını gösteriyor.

Bunlar; salgına karşı ehliyetli tedbirlerin alınmadığı ortamlarda çalışmak zorunda kalma, fiyatsız müsaade ya da yıllık müsaade kullanmak zorunda kalma ve işten çıkarmalar.

BBC İstanbul’da bir şantiyede çalışan emekçiler

En temel dertler neler?

Araştırmamızda belirlediğimiz dertlerin ayrıntıları ve birtakım örnekler şunlar:

Çeşitli kesimlerdeki birtakım işyerlerinde koronavirüse karşı alınan tedbirler, arilik standartları ve sağlanan ekipman zayıf.

Sıhhat çalışanları arasında koronavirüs vakalarının sayısı artmaya devam ediyor.

Birtakım market zincirleri çalışanlarına maske, eldiven üzere ekipmanları sağlamıyor. Bir zincirin İstanbul’un gelir seviyesi yüksek mahallesindeki bürosunda bunu yaparken sair bir bürosunda yapmadığı aktarılıyor.

Birtakım fabrika ve depolarda, çalışanlardaki koronavirüs vakalarıyla ilgili emekçilere malumat verilmiyor. BBC Türkçe, bu bahiste örneklere ulaştı.

İstanbul’da bir inşaat şirketi, çalışanlarına, koronavirüse yakalanmaları durumunda sorumluluğun kendilerine ilişkin olduklarını kabul ettiklerini gösteren bir evrak hazırladı.

BBC İstanbul’daki aklık çalışanları

Birtakım işyerleri çalışmaları durdurma açıklaması yapmasına karşın az sayıda emekçiyi işe çağırıyor. BBC Türkçe, bunu yapan bir büyük şirketle ilgili ses kayıtlarına ulaştı.

AVM’ler kapanmakla birlikte internet satışları için birtakım şirketlerin AVM’lerdeki çalışmaları, kimi işyerlerinde ehil tedbir alınmadan sürdürülüyor.

Emekçiler ulaşımda da sorun yaşıyor. Örnek olarak BBC Türkçe, Tuzla tersaneler kesiminde, birçok servis ve minibüsün tıka basa dolu olduğu imajlar çekti. Başkaca bir personel, çalışanların İETT’ye ilişkin bir otobüste kalabalık seyahat ettiğini ortaya koyan imajları, BBC Türkçe’yle paylaştı.

Davet merkezleri üzere yakın aralık çalışılan birtakım bölümlerde, birtakım şirketlerin konuttan çalışma sistemine geç geçtiği anlaşılıyor.

Birçok şirket, çalışanlarını fiyatsız müsaadeye ya da yıllık müsaadelerini kullanmaya zorluyor. İstanbul Personel Sendikaları Platformu’nun araştırmasına nazaran, bu, AVM ve mağazalarda mahsusen yaygın.

BBC Türkçe’nin de incelediği kimi evraklar, çalışanların kimi bölgelerde bunu kabul ettiklerini gösteren dilekçeleri imzaya zorlandıklarını ortaya koyuyor.

Birtakım şirketlerin, işten çıkarmalara gitmeyip çalışanları istifaya yönlendirdiği anlaşılıyor.

Olumsuz kaideleri toplumsal medyaya duyurmaya çalışan emekçilerin işten atıldığı gelen haberler arasında. BBC Türkçe, inşaat ve gemi kolunda bu şekil vakalara rastladı.

Birçok bölümde işten çıkarmalar yaşanıyor. Buna en çok, sendikalaşmanın da olmadığı taşeron şirket çalışanlarının maruz kaldığı görülüyor.

Kimi bölümlerdeki personeller taraf yan halka da sitem ediyor. Konuştuğumuz bir kurye çalışanı, “Gereksiz alışveriş patlamasından” dert yanarken bir belediye aklık çalışanı ise sokaklara atılan eldiven ve maskeleri eleştiriyor.

BBC Personeller, ulaşım açısından da sorun yaşıyor.

Sendikalar ne talep ediyor?

Farklı sendika konfederasyonları, emekçilerin yaşadıkları problemler önünde her şeyden evvel, farz mal ve hizmet üretimi dışındaki tüm işlerin süreksiz olarak durdurulmasını talep ediyor.

Çalışanlar için ise tüm önlemlerin alınmasını isteniyor.

İşten çıkarmaların yasaklanması da tekrar talepler arasında yan alıyor.

BBC Türkçe’ye konuşan Devrimci Personel Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Yöneticisi Dilek Çerkezoğlu, Birleşmiş Milletler’e bağlı Memleketler arası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ihtarını hatırlatıyor:

“ILO dedi ki, ‘Eğer hükümetler gerekli tedbirleri almazsa ve eş güdümlü davranmazsa, Covid-19 salgını bütün yerkürede en az 25 milyon yeni işsiz yaratacak’.

“Türkiye’de bu tedbirler alınmazsa bu 25 milyonun en az 1 milyonunun Türkiye’de olması kaçınılmaz olur. Bu yüzden işten çıkartmalar yasaklanmalı ve bütün yurttaşların geliri, devlet tarafından teminat altına alınmalı.”

BBC Emekçilerin kalabalık seyahat edilirken görüntülediği bir otobüs.

Sendikalar, işten çıkarma ve işlerin durdurulmasının yol açacağı gelir kaybına karşı, İşsizlik Sigortası Fonu kaynaklarının devreye sokulması gerektiğini ve Kısa Çalışma Ödeneği’nden faydalanmanın kolaylaştırılmasını savunuyor.

Istek Çerkezoğlu, İşsizlik Sigortası Fonu’yla ilgili şunları söylüyor:

“İşsizlik sigortası fonunda 131 milyar Lira var. Bu paranın bu salgınla uğraş kapsamında faal bir formda kullanılması gerekli lakin bu para, devletin ucuz iç borçlanma aracı olarak kullanılıyor. Yüzde 90’ından ziyadesi devlet tahvillerinde.

“Bunun süratle nakde çevrilmesi ve personellere, çalışanlara, işsizlere destek olarak verilmesi lazım. Yaptığımız çok kolay bir hesaplamayla, bu salgının örneğin üç ay süreceğini düşünürsek bu fondaki para, üç ay boyunca, 15 milyon çalışana, minimum fiyat seviyesinde bir fiyat desteği vermek için kafidir.”

Patron örgütleri ne diyor?

BBC Türkçe, çalışanların yaşadıkları dertlerle ilgili görüşmek için Türkiye Patronlar Sendikaları Konfederasyonu (TİSK), Türkiye Endüstrici ve İşadamları Derneği (TÜSİAD), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve İstanbul Sanayi Odası’na (İSO) münferit başka röportaj talebinde bulundu.

Fakat röportaj taleplerine şimdi olumlu bir cevap gelmedi.

TİSK Lideri Özgür Burak Akkol, 1 Nisan’da yaptığı yazılı açıklamada, TİSK bünyesindeki 12 bin işletmede iş sıhhati ve güvenliği kuralları ve önlemleri de titizlikle uyguladıklarını belirtti.

Akkol açıklamasında tedbirler için işletmelere destek olduklarını söyledi:

“Diğer taraftan, çalışanlara eğitim verecek online gelişim platformu kurmak için kolları sıvadık. Bu platform üzerinde yaklaşık 100 bin çalışana 3 ay boyunca iş sıhhati ve güvenliği eğitimlerinin yanında, ailelere ebeveyn eğitimleri, ruhsal destek eğitimleri vermeyi hedefliyoruz.”

TOBB Lideri Rıfat Hisarcıklıoğlu ise geçtiğimiz günlerde Twitter’dan yaptığı açıklamada şirketlere, çalışanları fiyatsız olura göndermek mahalline kısa çalışma ödeneğine başvurma daveti yaptı.

Hisarcıklıoğlu bir öbür iletisinde ise “İşçi ve patron, birebir gemideyiz” dedi.

Bu arada BBC Türkçe, emekçilerin meseleleriyle ilgili Aile, Çalışma ve Toplumsal Hizmetler Bakanlığı’yla da muhabereye geçti.

Malumat edinme talebine olumlu karşılık gelmezken bir bakanlık yetkilisi, ‘Yeni Koronavirüs salgını kapsamında İş Sıhhati ve İş Güvenliği Profesyonellerinin İşyerlerinde Aldıracağı Tedbirler’ dokümanını hazırladığını belirtti.

Yetkili ayrıyeten, bakanlığın daha evvel bu devirde çalışanlarının haklarının korunmasına dair açıklamalarını ve kısa çalışma ödeneği tatbikini hatırlattı.

BBC
  • BİLMENİZ GEREKENLER – Koronavirüs nedir?
  • TÜRKİYE’DE SON DURUM – Hangi tedbirler alındı?
  • KORONAVİRÜS HARİTASI – Salgında son durum ne?
  • SON OLGULAR NEREDE? – Sıhhat Bakanlığı’nın günlük tablosu
  • BELİRTİLER – Koronavirüsten nasıl korunursunuz?
  • VÜCUDA TESIRLERI – İnsan vücudunda ne değişimlere yol açıyor?
  • NASIL KORUNURSUNUZ? – Hangi tedbirleri alabilirsiniz?
  • COVID-19 VE GERÇEKLER – Koronavirüs hakkında inanmamanız gereken hurafeler