Kars Belediye Yöneticisi Ayhan Bilgen: HDP’nin karşı zıdda bulunduğu asıl tehlike çürümedir, yozlaşmadır, siyasi kirlenmedir

Türkiye gündeminin Koronavirüs salgınına kilitlendiği günlerde HDP’li 8 belediyeye daha kayyım atandı. Böylelikle 31 Mart seçimleri sonrası 3’ü büyükşehir olmak üzere 65 belediye kazanan HDP’nin 40 belediyesini artık kayyım yönetiyor.

T24’ten Murat Sabuncu’ya konuşan HDP Eş Umumî Yöneticisi Mithat Sancar, “kayyımların ‘Kürtçe’ alerjisi nedeniyle salgınla ilgili bilgilendirmelerin çok lisanlı yapılmadığı, bu nedenle de birinci günlerde ‘evde kal’ davetlerinin tesirli olmadığını aktarmıştı.

Koronavirüs’e takılmayan kayyım siyasetinin yerdeki tesirlerini,  HDP’nin  iştirakçi demokrasi argümanının test edildiği lokal idareler testini, değişen Kürt  sosyolojisini , HDP’nin ‘aşil topuğunu’ , Mazlum-Der geleneğinden gelen, 3 periyot milletvekili seçilen, partinin idare kademelerinde yan alan ve 31 Mart lokal seçimlerinde memleketi Kars’ın belediye yöneticisi seçilen Ayhan Bilgen’le konuştuk.

Ayhan Bilgen “batıya göçle birlikte Kürtlerin meselelerinin karmaşıklaştığını, değişen Kürt sosyolojisinin Türkiyelileşmeyi farz kıldığını” söylüyor.

“Artık şikayet eden, yalnızca kelam üreten muhalefet periyodunun, vitrin, temsil ve liderliğe dayalı siyasetin kapandığını” savunuyor. 

“Parti içi demokrasinin siyasetin yapısal sorunu olduğunu belirtiyor ve ekliyor; HDP de dahil değişmek zorunda; değişmeyen şey çürür, yozlaşır.”

Bilgen, “merkeziyetçiliğin aslında Türkiye’yi böleceğini” söz ediyor ve Abdullah Öcalan’ın kardeşi Mehmet Öcalan’la yaptığı son görüşmedeki “Siyaset kendin için, etrafın için, akrabaların için yapılıyorsa bu affedilir bir şey değil’ laflarını; bir isyan olarak yorumluyor. 

İşte Ayhan Bilgen’in T24’ün sorularına verdiği cevaplar

Söyleşiye başlamadan evvel Koronavirüs’le ilgili son durumu almak isterim sizden. Kars bir had vilayet. Hudut kapıları bir tarihe kadar açıktı. Vilayette tam olarak durum nedir?

Kars daha evvel 4 had kapısına sahipti ancak sonra 2 Gürcistan kapısı Ardahan’da , 1 Nahcıvan kapısı Igdır’da kaldı. Kars Akyaka kazasındaki Ermenistan kapısı ise uzun vakittir saklı. Buna karşın kayıt dışı göçmen hareketlerinin yanı sıra muhit vilayetlerden kaynaklı girişler oluyor. Vaka sayısı 30 civarında. Gelgelelim test imkanı üniversite hastanesinde yeni başladı. Şimdiye kadar Erzurum’a gönderiliyordu. 1 belde ve 3 köy karantina altında. Büyükşehirlerde virüs hasebiyle iş imkanı kaybolan gençler çok ağır biçimde köylere dönüş yapıyor.

Valilik ne çeşit tedbirler aldı Kars’a hususî çünkü İçişleri Bakanlığı valilere inisiyatif verdi?  Valilik-belediye ilgisi nasıl?

Valilikteki kimi uyum içtimalarına belediye yönetici yardımcılarımiz katılıyor lakin bu içtimaların gündemi daha çok belediyenin paklık ve zabıta murakabe hizmetleriyle ilgili. Bunun dışında bir paylaşım kelam konusu olmuyor.

Kars Belediyesi olarak siz ne tıp tedbirler aldınız. Mahsusen dar gelirli aileler için ya da gündelik işlerde çalışmak zorunda kalanlar için?

Dezenfekte hizmetleri ağır biçimde devam ediyor . Sokaklarda yıkama çalışmaları sürdürülüyor. Kentte sokak hayvanlarına mama besleme noktaları oluşturuldu.

Meskende bakım ünitemiz çalışmalarını hızlandırdı. Besin yardımları için kaynak oluşturmaya çalışıyoruz. 65 yaş üstü ailelerin konut adreslerini tespit ettik. Kent kurulu, mahalle meclisleri ve muhtarlar aracılığıyla muhtaçlığı olanlara ulaşacak bir tertip planlıyoruz. Orta ve uzun vadede daha çok salgının ekonomik sonuçlarının tahribatını hafifletmek için ziraî üretim kapasitesini artırmaya yönelik kooperatif çalışmalarını yaygınlaştırmak istiyoruz.

Kars’da  ‘Evde Kal’ davetleri nasıl yankı buldu?

İşyerleri büyük orantıda gizli olmasına karşın münhasıran köylerden gelenlerin  alışveriş yaptığı besin eseri satan konumlarda yoğunluk ne yazık ki devam ediyor. Bu arada kentte nüfusa orantıyla kahvehane sayısının çok yüksek olduğunu bu vesileyle öğrenmiş olduk. Bu tablo kentteki işsizlik nispetinin yüksekliğinin sonucu.

 “Kars Belediyesi’nin geçmiş devirden çok borcu var; kayyım atamak işlerine gelmiyor olabilir”

 HDP’li bir belediye yöneticisi olarak lokal idareler açısından bir modeliniz var mı?

Kürt siyasetinin geleneğindeki belediyecilik, bilhassa parlamentoda temsil yokken,  genel dertleri, devlet meselelerini,  demokratikleşme dertlerini da dillendiren ona da tercüman olan bir yol izledi. Bu da hizmete odaklanmayı hizmete ağırlaşmayı önemli biçimde engelledi. Bu tahminen yola çıkıştaki en büyük handikaptı.

İlerleyen devirde de kayyım atamaları, bütçe üzerindeki, işçi üzerindeki presler  hizmet verilmesinde önemli bir engelleyici rol oynadı. Ama alışılmış bütün bunlar aslında sonuç itibariyle bir yirmi yılın özeleştirisini yapmamayı haklı kılmaz. Binaenaleyh da burada var olan yapılmış olan işlerin uygun sunulamamasıyla ilgili de dertler var. Bayanların lokal idarelere katılması , içtimaî belediyecilik bütün bunlar hafife alınmayacak kadar kıymetli şeylerdi hele o kentlerde bunu yapmak büyük meal söz ediyordu. Lakin ne yazık ki bunların sunumu konusunda hem umumi medya ambargosu hem de bunları sunma konusunda kendi araçlarını oluşturamama üzere özeleştiriyi hak edecek bir tablo var.

Burada geldiğimiz noktada baktığımızda Kars’ın bir şahsi avantajı var o da Kars’ın sosyolojisi. Yani bu kentin çoğulcu sosyolojik yapısı hem inançlar hem etnik kimlikler açısından tam da HDP’nin tezi olan uzlaşarak yönetmeyi, birlikte karar vermeyi farz kılıyor. Yani bizim belediye meclisi aritmetiğimiz bu türlü. Beş küme var ve uzlaşamadığınızda karar geçirmenin sayısı yetmiyor.

Kimler var?

 MHP, HDP,AKP,CHP ve DSP var. Münasebetiyle da beş partinin temsil edildiği ve HDP’nin bir çoğunluğa sahip olmadığı bir meclis aritmetiği. Bunun tıpkı hengamda kentte karşılığı var. Bir de kentin dibe vurmuş olması, geçmişten devralmış olduğu enkaz bu kentte yapılan her uygun işin aslında takdirini sağlıyor.

Enkazdan kastınız nedir?

Yapılması gerektiği halde yapılmamış şeyler başlı başına kıymet arz ediyor ancak daha değerlisi yapılmış yanlışlar var. Bir tanesi borç politikası… Bir belediyenin borçlanma hudutlarının yasal sonları da aşılmış. Bu mealde soruşturmalar var zati. Herhalde Türkiye nüfusuna orantıyla kişi başına düşen borç ölçüsüne baktığınızda Kars’ın borçlanma nispeti büyükşehirlerin çok üstünde. İkincisi de kuralsızlığın kentte olağan hale gelmesi. Yani her şey güya belediye yöneticisinin iki dudağı arasındadır,, yönetici isterse her şeyi yapabilir anlayışı… Yani kentte kurallarla yaşamak  (bu kurallar sonuçta toplumsal yarara dayalı kurallar olmalı, yoksa Katolik kuralcılıktan bahsetmiyoruz ) o kadar sistematik biçimde ihmal edilmiş ki siz o kuralları topluluk yararına pratiğe kalktığınızda bu alışkanlıklar önünüze çıkıyor.

Yani bu ikisini aşmadığınız takdirde orada kalıcı bir şey üretmemiz mümkün değil. Biz her ikisini de aşabileceğimizi düşünüyoruz. Elbette çok kolay olmayacak. Dirençler var, reaksiyonlar var, rahatsızlıklar var ancak biz büyük çoğunluğa hizmet etmek zorundayız yoksa küçük çıkar öbeklerinin esiri, rehinesi konumuna düşersek orada bir halkçı belediyecilik yapma imkanı olmayacak.

Halkçı belediyecilik derken tam neyi kast ediyorsunuz buna geleceğim ancak öncesinde şunu sormak istiyorum.  40 HDP’li belediyeye kayyım atandı. Her an bize de gelebilir diyor musunuz ya da şu ana kadar Kars’a kayyım atanmamasını neye bağlıyorsunuz?

“Muhalefetsen artık yalnızca şikayet etmeyeceksin; iktidar olmadan tahlil üreteceksin”

Belediye başkanlığını sevdiniz mi?

Siyaset sorun çözme sanatıdır. Ne yazık ki parlamentonun sürüklendiği durum, başkanlık sisteminin getirdiği tablo zati uzun bir müddettir Türkiye’de merkezi siyasetin polemik üzerine şurası olması, bence muhalefet açısından şöyle bir zaruriliği beraberinde getirdi. Artık muhalefet yapmak yalnızca iktidarı eleştirmek değil, şikâyet etmek talep etmek değil. Tahlil üretmenin, iktidar olmadan da direktörün,  işte yerkürede daha çok otonomcuların sloganı olan iktidar olmadan çözmenin, iktidar olmadan direktörün bir formülünü aramayı farz kılıyor. Lokal idareler bence bu manada merkezi iktidar olmadan da sorun çözme becerinizi test edeceğiniz ya da toplulukta bunun örgütlenmesini sağlayacağınız bir yer bu mealde ben daha manalı, verimli olduğunu ve orta uzun vadede sonuç doğuracağını düşünüyorum.

Pilot kesim olacaksa, bir laboratuvar olacaksa, hani bir konumda başarınızı test edebileceğiniz bir yer olacaksa Kars, HDP için çok kıymetli bir kent. Kars’ta bir muvaffakiyet hikayesi oluşturabilirsek bunun Türkiye siyasetinde bir karşılığı olacaktır.

Ama takip ettiğim kadarıyla belediye başkanlığı size dar mı geliyor zira umumî siyasetle ilgili laf üretmeye devam ediyorsunuz?

Kentin sıkıntılarına odaklanmak, onları çözmek elbet farz fakat bu yalnızca teknik bir sorun değil tabii… Sonuçta memleket problemlerinden bağımsız değil. Hasebiyle hengam devir tahminen ikisini harmanlamak ikisini buluşturan bir yan tanım etmek gerekiyor. Yani ben iki türlü beklentinin de olduğunu düşünüyorum.  Daha öncelikli olan doğal ki lokal ile ilgili problemleri çözmek ve pratik iş yapmak. Fakat bir tarafıyla da geçmişte yaptığımız işler ve durumumuz münasebetiyle insanlar  aktüel siyasal gelişmelere dair külliyen sessiz ve reaksiyonsuz kaldığınızda güya bunu biraz korkmak ve kaçmak üzere yorumlayabiliyor. Memlekette kıyamet koparken hiçbir şey söylemediğinizde bir kaçış üzere görülebiliyor. Doğal belediye çalışmalarının önüne geçmemesi gerekiyor.

“Artık beşerler ajitasyon değil somut şeyler görmek istiyor”

HDP  yönetiminde etkin bir rolünüz oldu. Ayhan Bilgen için Kars bir sürgün mekanı mi?

Ben hiçbir hengam o denli görmedim.  3 defa milletvekili seçildim. Dertleri görünür kılmak için Meclis’te konuşmalar yaptım ya da medya imkânlarını kullandım fakat yalnızca dertleri görünür kılmak beni vicdanen rahatlatan bir şey değil.  Sorunları çözmek konusunda da bir pratik imkan yakalamak benim için kıymetli. Münasebetiyle beni 3 defa milletvekili seçen bir kente hizmet etmek benim için son nokta bedelli, değerli bir sorumluluk.  Bir sürgün değil. Velev şunu arkadaşlarıma da söylüyorum; bence herkes lokal siyasetten bir biçimde geçmeli. Zira mahallî siyasetin bir öğreticiliği var, topluluğu daha yakından tanıyorsunuz. Kendi çalışma arkadaşlarımızı daha yakın tanıyorsunuz. Münasebetiyle da bir idare pratiği ortaya koyuyorsunuz.  Genel siyasete dair olan tezlerin, uğraşların tahminen de asıl sınandığı bölge riskli kentlerde seçime girmeyi göze almaktır. Türkiye siyasetindeki asıl sorun topluluğun siyasetçiye güvensizliği problemidir. Bu itimat bunalımını aşacak bir pratik ortaya koymak bence siyasetteki büyük meselelerin tahliline dair de bir ipucu verecektir. Artık beşerler yalnızca hoş konuşma, ajitasyon,  heyecan veren bir savunuculuk duymak değil,  gerçekten muhalefetin  işsizliğe tahlil üretme, ekonomik buhranlara karşın hizmet üretme kapasitesi var mı bunu görmek istiyor.

“Asıl merkeziyetçilik böler”

Halkla birlikte yönetmek kulağa lâtif geliyor lakin güya becerilemiyor gibi… Sizin argümanınız ne?

150 yıl evvel ademi merkeziyetçi bir anlayış hükümran olsaydı tahminen Osmanlı parçalanmayabilirdi, bu kadar toprak kaybı yaşamayabilirdi. Tam bilakis merkezileştikçe bölündü , dağıldı. Bugün Ortadoğu’da geldiğimiz nokta o periyoda çok benziyor.  Ne kadar merkeziyetçileşirsen o kadar mı birlik beraberliğini korur yoksa tam aksine ne kadar salahiyet devredersen o kadar birlikte hayat girişimi hayat mı bulur? Bence çok net biçimde ikincisi… Bir özgüven meselesi…  Yani siz çalışma arkadaşlarınızla salahiyet paylaşımında, işi paylaşmak konusunda bir güvensizlikle, ‘ben bilirim, ben yaparım’ psikolojisiyle davranırsanız orası yönetilemez hale gelir.

HDP’nin  siyaset arenasına taşıdığı en temel şey iktidarcı bir siyasetçilik değil toplulukçu bir siyasetçilik yapmaktır. Yani toplulukla birlikte yapmak demek aslında siyasetin öznesi biz siyasetçiler değiliz yalnızca kolaylaştırıcıyız, tahminen yol açıcıyız, tahminen de çatışma çözücüyüz o kadar. Ya da çıkar öbeklerinin örgütsüz kişileri kuşatmasını engellemek ile ilgili bir sorumluluğumuz var. Bunun ötesinde bir rol biçmeye kalkmak ruhsal saplantıdır.

Kars Belediyesi’nde lider yardımcıları arasında iş kısmı ile  sivil topluluk örgütlerini idareye katmakla, Kent Konseyi’ne salahiyet devri ile ve eş başkanlık sistemini mümkün olduğu kadar formel olmaktan çıkarmakla savımızı hayata geçirmeye çalışıyoruz. Halk kendisiyle ile ilgili kararlarda bir tercih yapsın yanlışsa da o tercihiyle kendisi yüzleşsin bunu görsün diyoruz.

Salahiyet paylaşımına dair örnek verir misiniz?

Minibüs hatları ile ilgili bir anket yaptırdık.  Kars’ta kişilerin yüzde 35’i minibüsü toplu taşıma aracı üzere kullanıyormuş. Biz hatları düzenlerken kişilerin hastaneye giderken tek bir araçla gitmesini, yani iki minibüs parası ödememesi sağlamayı hedefledik. Minibüsçülerin korunması da  önemli tabii… Fakat asıl kıymetli olan hizmet yerlerse siz buna nazaran hatları düzenlemek zorundasınız. Lakin orada minibüs sahiplerinin çıkarlarıyla Kars’ın minibüse binen kişilerin çıkarı çatıştığında ne yapacaksınız?  Yani çıkar çatışmasında daha toplumsal yararı mı gözeteceksiniz yoksa bir meslek kümesini mu gözeteceksiniz?  Sıkıntı toplumsal yararla karar alma süreçlerinin usulü. Aslında problem yalnızca katılımcılık da değil yaygın ve gerçek aktörlerle katılımcılığı sağlamak.

“ Meclis kararları yüzde 98 oybirliği ile geçiyor”

MHP’ye oy veren seçmen size nasıl bakıyor?

Yani geçmiş devrin ayyuka çıkan yolsuzlukları, beğenilmeyen idare alışkanlıkları binaenaleyh MHP parti olarak şöyle bir hali koyuyor ortaya; seçimi eski belediye liderinin pratiği yüzünden kaybettik. Burada bizim haklı, yanlışsız taleplerimize destek vermek konusunda üzerlerine düşeni yapıyorlar. 250-300 karar aldıysak bunun yüzde 98’i oy birliği ile geçiyor. Yani bu MHP’li  üyelerin oy verdiği mealine geliyor. Lakin biz şunu da gözetiyoruz; siyasi polemik konusu olacak bahisleri öncelemiyoruz.  Şehir için en acil kararlara odaklanıyoruz. Münasebetiyle hakem halk… Sokaklar daha evvelki belediye lideri periyodunda haftalarca temizlenmemiş. Haftalar boyunca çöp yığınları oluşmuş.  Bir yıl içerisinde aldığımız ara MHP’ye oy veren seçmenin gözünün önünde gerçekleşiyor.

“Parti içi demokrasi  siyasetin yapısal krizi”

Bireyler değil fikirler ve siyasetin toplumsallaşması değerli dediniz bu güne kadar. Sizce siyasetin bugünkü  buhranı ne?

En büyük buhran şahısların kurtarıcılığı üzerine konseyi ilkel topluluk ve siyaset beklentisi… Yani siyasi önderlere kötülük yapıyoruz aslında. Elbette ki çetin devirlerde siyasete öncülük yapmak, karar almak cüret  isteyen şeyler; bunlar çok bedelli şeyler.  Ama şuna dönüşmemeli ;  toplum pasif biçimde bir kurtarıcı bekleyecek, bir siyasi başkan çıkacak ve topluluğun kurtaracak… Bu efsane… Biz hâlâ 5 yılda bir yalnızca oy vermeye odaklı bir demokrasiden bahsediyorsak ve iştirakçi kaliteli bir demokrasi mekanına temsili demokrasiyi kâfi görüyorsak  o hengam seçtiklerimize kötülük yapıyoruz. Niçin o yükü onlar tek başlarına taşısınlar. O hengam şuna dönüşüyor; siz yükü paylaşmayacaksanız , birlikte karar alıp birlikte sorumluluğu taşımayacaksanız,  o devir seçilenler  ya toplumsal fedakarlık ve adanmışlık duygusu yapacaklar  yani bütün yükünüzü taşıyacaklar ya da şahsî çıkar ya da işte ego tatmini için yapacaklar. İkincisi Türkiye siyasetinin şu anda en büyük handikabı.  Dolayısıyla önderleri denetlemek başkanları desteklemektir, güvensizlik değildir.

Siyasetteki çürümüşlüğün aşmak, çıkar öbeklerinin siyaseti kuşatmasını önlemek, siyasetin bir meslek illeti olarak ortaya çıkmasının önüne geçmek herkesin kendi durduğu konumdan sorumluluk üstlenmesiyle, yükü paylaşması ve karar süreçlerinde kelam sahibi olma hakkını kendinde görmesiyle mümkün.  Bu yapısal meseleleri çözemediğimiz takdirde ne yeni oluşumlar,  ne eski partiler, eski önderler; hiçbir şey derdimize deva olmayacak.

Merkezde hegemonya kurmak ve her şeyi bilen bir önder profili çizmeye kalkmak, bunlar Türkiye siyasetinin handikapları. Türkiye’de partiler arası bağ, parti disiplini, parti içi demokrasi üzere siyasetin bu yapısal dertlerinin tartışmazsak bir mühlet sonra siyaset kendisi umut olmaktan çıkacak, beşerler fevkalâde şeyler beklemeye başlayacaklar. Ya darbe ya da teknokrat hükümet ya da yurtdışından müdahale gibi…

“Kriz sonrasını dizayn etmek zorundayız”

Türkiye bu türlü kritik bir eşikte mi?

Şu anda şayet bir kurucu siyaset,  ahlakı, kültürü inşa edilemezse bir vade sonra bu buhranları bu metotla yönetmek mümkün olmayacak. Bu herkes için geçerli…. Yani biz bunalımı yönetme sorumluluğu taşıdığımızı düşünüyorsak,  siyaset  bir geçiş devri yönetimiyse yani orada rövanşizmden medet ummuyorsak , sonrasını dizayn etmek zorundayız. İbn-i Haldun ‘un dediği üzere beşerler doğar, büyür, ölür . Devletler de iktidarlar da partiler de bu türlü organizmalardır. Yani bir siyasi başkanın ömrü bitebilir ancak sonrasına dair ne kurduğunuz neyi hazırladığınız kıymetlidir. Yalnızca yıkmaya dair bir şey kurduğunuzda sonraki evvelkini aratabilir. Yani Erdoğan’ın bed taklitleri ya da 2002’de yaşananı tekrar yaşayalım, üç beş yıl daha nefes alalım değil;  bence bunun çok ötesinde bir tablo var ve muhalefet de kendini bu kurucu siyasete odaklamalı.

“Batıdaki Kürtlerin meseleleri değişiyor”

HDP’nin 2014 lokal seçimlerine nazaran oy orantısı nahiyede düştü. Kürt sosyolojisi mi değişti?

Hem sosyolojik, hem ekonomik münasebetlerdeki değişim yani sınıfsal değişimlerden, hem de  Ortadoğu’da bilhassa Irak ve Suriye’de Kürtlerle ilgili gelişmelerden ötürü HDP’nin kurulduğu devirdeki bir okumanın bugünün problemlerini çözeceğini düşünmüyorum. Birincisi; Kürtlerin Ortadoğu’daki görünürlüğü ve milletlerarası meşruiyeti son radde yükseldi. Ben Kürt meselesini ‘bileşik kaplar’ üzere olduğunu düşünüyorum. Orada bir şey yükselmişse bu Ankara’yı da, Tahranı da; herkesi etkilemek zorundadır.  Diyarbakır’ı etkiliyorsa İstanbul’u da etkileyecektir.

2. olarak da Kürt vilayetlerinden garba göç, Kürt probleminin tahlilini Türkiye demokratikleşmesinin ayrılmaz kesimi olarak görmeyi daha farz hale getirdi. Yani Kürtlerin göç ettiği kentlerdeki sıkıntılarını etnik kimlik ekseninde çözme imkânınız gitgide azalıyor.

Değişen Kürt sosyolojisi Türkiyelileşmeyi mecburî kılıyor diyebilir miyiz o vakit?

ĞIstanbul’da yaşayan Kürt sayısı Kürt kentlerinin büyük kısmından daha ziyade. Evet mahallî seçimlerde Kürtler birkaç kenti kaybettiler lakin İstanbul’daki değişim, Ankara’daki değişim, Adana’daki değişimde kritik anahtar bir rol oynadı. Bu da sosyolojinin bir sonucu…

“Değişmezseniz yozlaşırsınız”

HDP’nin son kongresinde eş umumî başkanlığa seçilen Mithat Sansar’ın konuşmasında ‘inşa dönemi’ vurgusu güçlüydü. Bunu nasıl okumalıyız?

İki  türlü okumak isterim, o denli anlamak isterim. Birincisi toplumsal barışı inşa artık yalnızca bir müzakere konusu değildir. Yani yalnızca muhataplarının oturması, fotoğraf vermesi konusu değildir. Yani evvelki devrin başarısızlığından çıkarılacak 1. ders, toplumsal barışı inşa etmeden siyasal barışın inşa edilemeyeceği. İnşadan kasıt toplumsal sürecin tekrar daha farklı yönetilmesi muhtaçlığıdır.  İkincisi de siyasetin demokratikleşmesidir.  Türkiye’yi demokratikleştirme savında, velev kurucu siyaset yani kurucu meclis, kurucu anayasayı önemseyen bir partiyseniz  ki HDP başından beri daima bunu söyledi. Sancar’ın kelamlarını HDP ‘nin tekrar yapılanması üzere okumak gerektiğini düşünüyorum. Kastettiğim şey geçmişi inkar etmek, emeklere saygısızlık değil. Kastettiğimiz şey, bu bir yürüyüştür , aslında değişmeyen şey yozlaşır biter. Bugün gelinen nokta  Türkiye siyasetine dair durum değerlendirmesi yapmayı ve yeni duruma nazaran yapılanmayı farz kılıyor. Yani siz yüzde 5’lik partiyi yönettiğiniz üzere yüzde işte 13’lük partiyi yönetemezsiniz. Şayet yönetmeye talipseniz yönetmeye hazır hale gelmek zorundasınız. Yönetmek yalnızca ilan edilecek bir şey değildir. Yönetme pratiğini bir taraftan yapmaya başlamaktır. Talep eden değil, üreten, sorun çözen bir performans ortaya koymaktır.

Değiştirmek için evvel değişmeniz lazım demişsiniz. Bunu HDP’ye uyarlarsak ne değişmeli?

Yerküre değişiyor, Ortadoğu değişiyor. Kürt sorunun karakteri değişiyor. İktidarın ittifakları değişiyor. Sizin de ürettiğiniz laf, sloganınız, çalışma biçiminiz, karar alma süreçleriniz değişmeli. Korunması gereken yalnızca kıymetlerdir, bunun dışında her şey değişir.

Kelam olarak ne değişmeli ?

Türkiye siyasetinde Türkçülük İslamcılık Batıcılık diye tanım edilen kalıpların ömrünü bitirdiğini düşünüyorum.  Yerkürede onun izdüşümü olan Fransız İhtilali’den gelen paradigmalar da bitti. Binaenaleyh da yerküredeki yeni bunalımları yeni sıkıntıları bu kalıplarla çözemiyorsunuz. O hengam siz bunlardan gayrı bir sentez çıkarmak zorundasınız. Yani bir insanın dindar olmasıyla emekten yana olması çelişen şeyler mi? Tahminen 50 yıl öncesinin Türkiye’sinde çelişen şeylerdi. Lakin Latin Amerika’ya baktığınızda çelişen bir şey değil, ‘kurtuluş teolojisi’ bunu gösteriyor. Köylü hareketiyle kilise birlikte savaş ediyor. Binaenaleyh burada mevcut kalıpları zorlayacak bir açılım yapmak gerekiyor. Bizden istenen ‘kamplaşma ‘ siyaseti.  Oysa bizim yapmamız gereken bu kamplaşma siyasetini boşa düşürecek sentezler kurmak. Hem lafla hem de programla, sloganla kurmak zorundasınız. Bu türlü buluşmalar gerçekleştirmek zorundasınız. Yani birbiriyle hengame ettirilen bölümleri, mağduriyetleri, sloganları, sembolleri buluşturmak zorundasınız. Onlar arbede etmekten çıkararak kendi kavganızı kuracaksınız. Bence artık Türkiye’de şu devir de bitti. Yani çoğunluğu muhafazakarlardan oluşan bir yapının içine birkaç tane süs olsun diye işte diyelim ki başı açık bir bayan koyalım, bir tane solcu koyalım, bir Ermeni koyalım… Hani bizim manzaramızı akredite olsun topluluğun öbür kesitleri de baksın, ya bunlar buna da tahammül ediyor falan. Türkiye demokrasisi artık tahammül etme sonlarını aştı. Tahammülle sorunu çözemezsiniz. Yani eklektik birliktelikler, dekoratif birliktelikler değil ya da yalnızca meşruiyet bunalımını aşmaya dair birliktelikler değil.  Sahiden sorun odaklı birliktelikler gerekiyor.  Eğer toplumsal hayatta dertlere değen hangi örgütler hangi uğraşlar varsa  öncü rolünü onlar oynamalılar. Yani temsili siyaset değil içinden siyaset…

Abdullah Öcalan’la kardeşi Mehmet Öcalan’ın son görüşmesinden basına yansıyan kısımda ‘Siyaset kendin için, etrafın için, akrabaların için yapılıyorsa bu affedilir bir şey değil’ dedi. Bu öylesine söylenmiş bir cümle mi?

Bence  tam da bam telinden, muhtaçlığı sahih okuyan bir cümle. Şayet aylar sonra bir görüşmede iki cümle kuracaksanız ve cümlelerden biri de buysa bunun tabir ettiği bir mana vardır.

Birikmiş bir okuma, öngörme, tehlikenin farkında olma hali. Bence bu siyasetin temel bunalımı… İktidar için, muhalefet için laf konusu olan şey, muhalefetin bir modülü olan HDP için de kelam konusu. Hasebiyle siyaset bir fedakarlık işi mi olacak yoksa rant toplamanın kendi mahallesinde pastayı direktörün bir aracı mı olacak. Ben HDP’nin karşı zıdda bulunduğu bir numara tehlikenin bu olduğunu düşünüyorum. HDP çok kişi tutuklandığında,  çok kişi cezaevine atıldığında, çok kişi siyaseten yasaklandığında bitecek bir hareket değil. Zira bir toplumsal uğraşın yansıması…  Asıl tehlike çürümedir, yozlaşmadır, siyasi kirlenmedir ve siyasetin emellerinin varlık sebebi ile çelişkili duruma düşmesidir. Binaenaleyh bence son kademe kritik hayatı bir ihtar var. Yani bu kelam öylesine söylenmiş, umumî makbul bir laf değildir. Bir durum değerlendirmesi olarak okumalı. Bunun bir felaket olduğuna işaret ediyor.  Bence bir isyan…

 

Not: Ayhan Bilgen’le söyleşi Türkiye’de Koronavirüs vakalarının tek rakamlı hanelerle konuşulduğu günlerde yapıldı.