Kıbrıs’ın da kaderini değiştiren Yunanistan’daki askeri darbenin 53.yılı: Albaylar Cuntası periyodunda neler oldu?

Bundan tam 53 yıl evvel Atinalılar, tank sesleriyle uyandı. Tarihler 21 Nisan 1967’yi gösteriyordu. Saat 06:30’da radyolardan yapılan açıklamada, “Yurdumuzda gözlenen siyasi istikrarsızlık ve asayişi korumak ismine, ordunun gece yarısından itibaren idareye el koymuştur. Gelişmeler bunu zaruri kılmıştır” deniliyordu.

Yunan siyasi tarihine “Albaylar Cuntası” olarak damgasını vuran darbe, Albay Yorgios Papadopulos, Tuğgeneral Stilyanos Pattakos ve Tuğgeneral Nikolaos Makarezos tarafından planlandı.

Darbecilerin telaşı, 28 Mayıs”ta yapılacak olan seçimleri, sol eğilimli EDA (Demokratik Sol Birliği) Partisi’nin kazanmasının kesin olmasıydı. Darbecilere nazaran, “EDA seçimleri kazanırsa devlete komünizm gelecek, orduda ağır tasfiyelere girişilecekti.”

Anında başlayan sıkıyönetimle meskenlerine kapanan halk ne olduğunu şaşırmış, sokaktaki gelişmeleri radyodan dinliyor, siyah/beyaz TV ekranlarından izliyordu. Natürel ki medya külliyen erlerin denetimindeydi.

Cuntaya karşı çıkan ve daha evvel “mimlenen” 6 bin 509 kişi bir hafta içinde sorgulanmadan tutuklandı, siyasetçiler gözaltına alındı.

Getty Images Darbe idaresine karşı düzenlenen protestolara katılan çok sayıda kişi tutuklanmıştı.

Darbecilerden kaçmayı başaran bugünkü Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis’in pederi Konstantin Miçotakis, çok sayıda siyasetçi üzere Yunan adalarından bir kayıkla Türk kıyılarına “firar” etti.

Cuntaya karşı çıkan ünlü besteci Mikis Theodorakis ve Melina Merkuri üzere kimi sanatkarlarla cuntanın yıkılmasından sonra Başbakanlığa getirilen Konstantin Karamanlis ise Fransa’ya gitti.

Darbeye karşı çıkan Deniz Kuvvetleri’nin önde gelen isimlerinden Nikos Pappas öncülüğündeki kimi subaylar, savaş gemileriyle birlikte İtalya’ya sığındı.

7 yıl süren cunta devrinde çok sayıda sol eğilimli genç, gazeteci, müellif, aydın azaplar gördü; cezaevleri doldu.

17 Kasım 1973’te Atina Üniversitesi Hukuk Fakültesinde başlayan ve Atina Teknik Üniversitesi’nde tepe yapan öğrenci direnişlerinde dökülen kan, darbecilerin de arasını açtı.

“Darbe içinde darbe” yapan Tuğgeneral Stilyanos Pattakos, kendisini Cumhurbaşkanı ilan eden Albaylar Cuntası’nın mimarı Yorgios Papadopulos’u devirip idareye el koydu.

Getty Images Cunta başkanları 1975 yılında yargılanmış ve karar giymişti.

Kıbrıs’taki darbe ve cuntanın çöküşü

Yunanistan’da 21 Nisan 1967’deki askeri darbenin en değerli taraflarından biri yalnızca devletin değil Kıbrıs’ın da kaderini değiştirmiş olması.

Darbeciler, Türkiye’nin Kıbrıs’a muhtemel bir çıkarma yapmasını önlemek gayesiyle 1963’te adaya gönderilen bir tümeni, Türkiye’nin talebi üzerine 29 Kasım 1967’de geri çekmeyi kabul etti. Lakin bu karar Kıbrıslı Rumları tarafından “hainlik” olarak görüldü.

Ama Pattakos idaresini bir gayesi de, “enosis”, yani Kıbrıs’ın Yunanistan’la birleşmesiydi. eden Kıbrıs Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios ise buna ondu. “Enosis” bu süreçte Yunanistan’da çok milliyetçilerin sloganı oldu.

Pattakos idaresi Kıbrıs’ta 15 Temmuz 1974 darbesini planladı.

Makarios’a karşı yapılan darbe, Türkiye’nin ada üzerindeki garantörlük hakkını kullanarak 20 Temmuz 1974’te askeri operasyon düzenlemesine yol açtı.

Türkiye’nin harekatı sonrası Türk-Yunan savaşına girmek istemeyen Albaylar Cuntası çöktü, idaresi siyasetçiler devraldı. Kıbrıs 1974’te bölündü, 1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kuruldu. Güney Kıbrıs, 2004’te Kıbrıs Cumhuriyeti ismiyle Avrupa Birliği’ne (AB) üye oldu.

Yunanistan’da 1975’te kurulan duruşmalar, 21 Nisan 1967’de darbe yapanları, hem devletteki hem de Kıbrıs’taki aksiyonlarından ötürü “vatan hainliği” hatasından vefat cezasına çarptırdı.

Mevt cezaları daha sonra ömür uzunluğu mahpusa çevrildi. Mahkumların hepsi ölene kadar cezaevinde kaldı.

Cuntacıları destekleyen, onların alkışlayan, Albaylar Cuntası idaresinden çıkar sağlayan siviller ise hiçbir ceza almadı.

1975’te demokratik seçimlerle iktidara gelen yeni hükümet, hiç vakit kaybetmeden Fransa’nın da ekleriyle Yunanistan’ın o devirdeki Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (bugünkü AB) üyelik sürecini başlatmış, Yunanistan 1981’de AB üyesi olmuştu.