Koronavirüs günlerinde hane içi şiddet artıyor: Hatunlar şiddetten korunmak için neler yapabilir?

Koronavirüs nedeniyle yerküre umumunda alınan tedbirler kapsamında kişilere hanelerinden çıkmama daveti yapılıyor.

Gelgelelim hane içi şiddet gören bayanlar için bu tedbir, kendilerine şiddet uygulayan erkeklerle tıpkı konutu olağandan çok daha uzun müddetler paylaşmak manasına geliyor.

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Günah Ofisi 2018’de konutu, hatunlar için en tehlikeli nokta olarak nitelemişti.

Bu nedenle çok sayıda devletten konut içi şiddetin arttığına dair haberler ve açıklamalar geliyor. Fransa İçişleri Bakanı Christophe Castaner devlet umumunda mesken içi şiddetin yüzde 30 nispetinde arttığını açıkladı. İçişleri Bakanlığı, bunun üzerine şiddet mağdurlarının karakola gitmeden en yakın eczanelerden bildirimde bulunabilmesini sağladı, boşalan otel odalarının bir kısmının şiddet mağdurlarına açılacağını duyurdu.

İspanya’da da bayanların eczanelerde vazifelilerden “Maske 19” talep etmesi durumunda eczane çalışanları polise saklı bir halde konut içi şiddet vakası bildiriminde bulunuyor.

İngiltere ise hükümet konut içi şiddet durumunda hususun aciliyetine nazaran polisin aranabileceğini, şiddete uğrayan kişinin telefonda konuşamayacak olması durumunda da telefonda 55’i tuşladıktan sonra konuşma olmaksızın polisle haberleşebileceğini belirtiyor. Bunun yanı sıra bayanlar, erkekler ve LGBT+’lar için farklı istişare hatları bulunuyor. Meskendeki kişilere şiddet uygulayacağından tasa eden insanlar için de Değer Hattı isimli bir telefon hattı var. Bu hattı arayanlar, davranışlarını nasıl denetim edebilecekleri konusunda yönlendiriliyor.

Türkiye’de durum

Evet Türkide’de durum nasıl?

Fransa’dakine emsal bir istatistik talep ettiğimiz İçişleri Bakanlığı, sorumuza cevap vermedi. Bakanlık yılın birinci üç ayında evvelki yılın birebir periyoduna kıyasla bayan cinayetlerinin yüzde 22 nispetinde azaldığını açıkladı.

Gelgelelim bu datalarda, hanede kalma davetlerinin arttığı Mart’ın 2. yarısını evvelki haftalarla kıyaslamak mümkün değil.

Öte yandan bakanlık, birinci üç ayda önleyici önlem kararlarının yüzde 66, hami önlem kararlarının da yüzde 82 arttığını belirtiyor.

Anadolu Ajansı’nın İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nden edindiği donelere nazaran ise İstanbul’da konut içi şiddet Mart’ta yüzde 38,2 arttı.

2019 Mart’ta 1.804 aile içi şiddet vukuatı yaşanırken, bu yıl tıpkı ayda ise hikaye sayısı 2 bin 493’e yükseldi.

Diyarbakır Barosu Bayan Hakları Istişare ve Tatbik Merkezi Koordinatörü Aslı Pasinli de kendilerine ortalama bir haftada 0-2 arası müracaat geldiğini, konutta kal davetlerinin akabinde bu sayının haftada dörde kadar çıktığını söylüyor.

Mor Çatı Hatun Sığınağı Vakfı’ndan Gülsun Kanat, salgın öncesinde erkeklerin işe gittiği saatlerde hatunların kendilerine ulaştığını ama bu periyotta rahatça arayamadıklarını, birtakım hatunların kocaları uyuduktan sonra internet üzerinden yazdıklarını belirtiyor.

Bayanlar şikayetlerini iletmekte zorlanıyor mu?

“Kadınların birden fazla şikayetlerini yetkililere iletmekte zorlanıyor. Bir bayan, darp raporu olduğu halde birkaç karakol dolaşmak zorunda kaldığını anlattı. ‘Sığınaklar dolu, şu an herkes çok meşgul’ üzere şeyler söylediklerini anlatıyorlar.

“Darp raporu alması için çağrılan polisin bayanı hastaneye götürmediği de olabiliyor.

“Kadınlar destek almamaları için teşvik ediliyor, karakolda ehil haber verilmiyor. Örneğin müracaatçılardan biri karantina periyodunda duruşmalarla uğraşmak istemediği için müracaat yapmadığını söyledi. Meğer yasaya nazaran polis uzaklaştırma verebiliyor, bunun için duruşmaya gitmesi gerekmiyor. Bu örnek polisin orada gerekli bilgiyi hatuna vermediğini, sorumluluğunu yanına getirmediğini, takip de yapmadığını gösteriyor.

“Bir örnekte de polisin uzaklaştırma vermeden yalnızca ‘dışarıda kal’ dediği bir adam, gece kapıyı kırıp konuta girdi. İzmir’de bir vakada komşuların tekraren konutta şiddet bildirimi yapmasına karşın.”

Bayan Meclisleri de koronavirüs tedbirlerinin akabinde gözlemlerini şöyle aktarıyor:

“Kadınlar virüsün bulaşma riskinden dolayı darp raporu almak için hastaneye gitmekte tereddüt ediyor. Mekteplerin kapanması ile ailesinin yanına dönen talebeler şiddete tanık olduklarında şikayetçi olmak istiyor. Fakat talebeler, pederleri ağır risk kapsamında ise şiddeti şikayet etmekten vazgeçiyor. Şiddete uğrayan ya da tanık olanlar, saldırganın korona günlerinde sıhhatsiz koşullarda kalacağından kaygılanıp şikayetçi olmaktan vazgeçiyor.”

Sığınma hanelerinde karantina devri

Aile Bakanlığı ise son periyotta bayanların karakollarda daha ziyade zorlukla karşılaştığına dair bir gözlemleri olmadığını belirtiyor.

Bakanlık, evlat meskenleri ve huzurevlerinde olduğu üzere bayan sığınma meskenlerinde de karantina pratiğine geçildiğini, hatunların bu emelle ayrılmış bir karantina konutunda iki hafta geçirdikten sonra belirti göstermemeleri durumunda başka sığınma meskenlerine gönderildiğini söylüyor.

Hakim ve Savcılar Şurası kararı

Mor Çatı’dan Gülsun Kanat ve Diyarbakır Barosu’ndan Aslı Pasinli’ye nazaran Türkiye’nin koronavirüs kapsamında aldığı tedbirlerde hane içi şiddete uğrayan bayanları olumsuz biçimde etkileyen bir faktör daha var:

Yargıçlar ve Savcılar Heyeti 30 Mart’ta yayımladığı Covid-19 kapsamında ek önlemlere “6284 Sayılı Kanun kapsamında verilen önlem kararlarının yükümlülerin koronavirüs kapsamında sıhhatini tehdit etmeyecek biçimde kıymetlendirilmesi gerektiğini” de ekledi.

Bu kanun, Hatuna Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’du.

Maddede şiddete maruz bırakılan bayanların sığınma hanelerinde kalmasından, şiddet uygulayan bireylerin konuttan uzaklaştırılmasına kadar çeşitli tedbirler sıralanıyor.

Mor Çatı’ya nazaran, salgın tedbirlerinin başladığı günden bu yana kendilerine ulaşan hatunlar, şiddetten uzaklaşmak için muhtaçlık duydukları desteğe ulaşamıyor, karakollarda şikayetler alınmıyor, müdafaa kararı çıkarılmıyor.

Kimi bayanlardan, yasa ve yönetmeliklerde öngörülmediği halde darp raporu talep edildiği belirtiliyor:

“Örneğin bir bayan şiddet uygulayan tarafından sokağa atıldığında vücudunda bir darp izi olmadığı için sığınağa alınmazken şiddet uygulayan erkeklerin haneden uzaklaştırılmayarak korunup kollandığını görüyoruz.”

Mor Çatı HSK’nın bu kararının, şiddet uygulayanın salgına karşı güvenliğini bayanların can güvenliğinin önünde tuttuğunu savunuyor ve bu kararın acilen iptal edilmesi gerektiğini savunuyor.

Açıkladıkları bu karara getirilen muahezeleri sormak istediğimiz Yargıçlar ve Savcılar Konseyi, sorularımıza karşılık vermedi.

  • Karantinayı kendilerini istismar edenlerle tıpkı çatı altında geçiren hatunlar neler yaşıyor?

Bu süreçte konut içi şiddete uğrayan bayanlar ne yapabilir?

Diyarbakır Barosu’ndan Aslı Pasinli, bu süreçte hane içi şiddete maruz kalan hatunların yapabileceklerini şöyle sıralıyor:

  • Bayanlar 155 Polis, 156 Jandarma, 183 Bakanlık ve baroların destek hatlarını arayıp acil yardım talebinde bulunabilirler.
  • Faille tıpkı ortamda bulunuluyor ve telefon açmak riskli ise İçişleri Bakanlığı’nın KADES pratiğini telefonlarına indirerek acil yardım butonu ile polisin konumlarına gitmesini sağlayabilirler.
  • Acil durumlar için üçüncü şahıstan destek alabilirler, 3. şahısların ihbarı makbul olacaktır.
  • Kolluk kuvvetlerine gidebilirler, 7/24 hizmet alabilecekleri meydanlardan biri olduğu için kolluğa büyük vazife düşüyor.
  • Adliyeler hâlâ açık. Zarurî işleri yapıyorlar lakin önlem kararı için gelen bir hatun geri çevrilmeyecektir. 6284 sayılı maddeden yararlanmak istediklerini söyleyebilirler.
  • Uzaklaştırma kararı alabilirler, sığınma talebinde bulunabilirler, boşanma sürecinde olan ve gidecek hiçbir mekanı olmayan bayanlar konut tahsisi talep edebilirler.
  • Darp varsa darp raporu almak için hastaneye gitmeleri durumunda salgın nedeniyle maske, eldiven, gözlük üzere gereçleri isteyebilirler.
  • Bayan kurumları çalışma saatlerini azalttı, kimileri konuttan çalışmaya geçti lakin külliyen kapanmadı. STK’lara yahut barolara başvurabilirler.