Koronavirüs: Mevsimlik tarım emekçileri için ne cins düzenlemeler getirildi?

İçişleri Bakanlığı, koronavirüs salgını sonrası Türkiye’de alınan önlemler kapsamında 65 yaş üstü ve 20 yaş altındakilere sokağa çıkma yasağı pratiği getirdi. Bu yasağa istisna olarak ek genelge yayımlandı. 18-20 yaş arasındaki kamu çalışanları, şahsi dalda çalıştığını belgeleyenler ve mevsimlik tarım emekçileri sokağa çıkma yasağından muaf tutulacak.

Türkiye İstatistik Kurumu İşgücü Anketi 2018 Mart periyodu sonuçlarına nazaran 4 milyon 983 bin kişi tarımda çalışıyor.  

Şanlıurfa, Adıyaman, Diyarbakır, Batman, Mardin, Şırnak üzere vilayetler başta olmak üzere Şark ve Güneydoğu Kesimi’nden sayıları milyonlarla söz edilen gezici mevsimlik emekçi ilkbahardan başlayıp sonbahara kadar Türkiye’nin farklı kesimlerine çalışmaya gidiyor.

Mevsimlik tarım işçiliğine giden Suriyeli göçmen sayısı ise son yıllarda epey yüksek.

Mevsimlik emekçilerin çalışma takvimi ise eserlerin hasat devranına nazaran belirleniyor.

  • Türkiye’de yılın her ayında örtü altı seracılık ve zerzevat hasadı yapılıyor.
  • Mevsimlik tarım çalışanları Mayıs-Haziran, Eylül-Kasım arasında Eskişehir, Ankara, Konya, Afyon, Niğde, Amasya, Yozgat, Bitlis’te şeker pancarı topluyor.
  • 15 Mayıs-15 Haziran arasında şekerpancarı tarlalarında çapalama; 1 Ekim- 30 Kasım tarihleri arasında da pancarın hasadı yapılıyor.
  • Mevsimlik tarım çalışanları Mayıs ayında Aksaray’da ayçiçeği toplamaya, 
  • Mayıs-Temmuz-Eylül aylarında Rize’ye çay hasadına,
  • Haziran ayının sonundan Ağustos ayının başına kadar Malatya ve Elazığ’a kayısı toplamaya,
  • Ağustos ve Eylül aylarında Ordu, Giresun, Rize, Samsun, Zonguldak, Sakarya, Kocaeli ve Düzce’ye fındık toplamaya,
  • Eylül ayından Mart ayına kadar Adana, Mersin, Hatay, Antalya’ya narenciye bahçelerinde çalışmaya gidiyor.  
  • Eylül ayından Kasım ayına kadar da Türkiye’de mevsimlik personellerin bir kısmı pamuk hasadına katılıyor.

İçişleri Bakanlığı genelgesi mevsimlik personeller için ne çeşit önlemleri kapsıyor?

İçişleri Bakanlığı, ziraî üretimin devamı için alınan önlemler kapsamında 4 Nisan’da Bölgeler Yönetimi Umumi Müdüriyeti üzerinden Vilayet Vailiklerine “Koronavirüs Tedbirleri/Mevsimlik Tarım İşçileri” bahisli yazı gönderdi.

Buna nazaran vilayette Valilerin başkanlığında ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile Vilayet Tarım ve Orman Yöneticisi, Bölge Sıhhat Yöneticisi, Bölge AFAD Yöneticisi, Vilayet Göç Yöneticisi, kolluk temsilcileri, mahallî idare temsilcileri, Ziraat Odası Başkanlığı üzere meslek odalarının temsilcilerinin nokta aldığı bir komite kurulacak.  

Vilayet dışından ziraî insan gücü muhtaçlığı varış ili valiliklerince tespit edilecek, bu gereksinimin karşılanabileceği valiliklere bildirilecek. Talepte bulunulan valiliklerce Aracı Dokümanı verilmiş şahıslar yahut personel öbeği temsilcileri aracılığıyla şehirlerarası seyahat edecek olan mevsimlik tarım çalışanları belirlenecek.

Başkaca, mevsimlik tarım emekçileri, harekete geçmeden evvel gerekli sıhhat denetimlerine tabi tutulacak ve seyrekleştirme kurallarına elverişli toplu ulaşım araçlarıyla çıkış bölgesinden transit halde varış bölgesine gidecekler.

  • Koronavirüs salgını, Türkiye’de azık ve tarım bölümü için risk barındırıyor mu?

Genelgede, Vilayet ve Kaza Hıfzıssıhha Heyetleri kararları doğrultusunda sürecin yönetilmesi için mevsimlik personellerin konaklayacağı tesis, konteynır, çadırlarda yatak aralarının en az bir 1,5 metre olması, içtimaî sahalarda 1,5 metre olan bireyler arası içtimaî izolasyon aralığının korunması, örtülü meydanın sıklıkla havalandırılması, bu yapılamıyorsa yatak aralarındaki aranın en az 3 metre olması gerektiği belirtiliyor.

Başkaca çalışanlar için konaklanan sahalarda su kaynaklarının yanında gereğince sabun bulunmasının temini, tasarruf ortamlarında ehil sayıda tuvalet üzere kalıcı yahut seyyar ortamların oluşturulması, gerekli hijyen koşullarının sağlanması, bu maksatla AFAD Vilayet Müdürlüklerinin imkanlarından faydalanılması gerektiği vurgulanıyor.

Koronavirüs salgını önünde mevsimlik tarım çalışanları ne yapacak?

Diyarbakır, Şanıurfa, Adıyaman’da yaşayan aracı ve tarım çalışanlarıyla yaptığımız görüşmelerde birçoğunun bakanlık genelgesinden haberi olmadığını öğrendik. Her noktada olduğu üzere hastalık korkusu çalışanlar arasında da çok yaygın.

Şanlıurfa’nın Viranşehir kazasında yaşayan ve 32 yıldır mevsimlik tarım emekçisi olan İsa Yıldız, içinde bulundukları ruh halini “Ölüm korkusu ile ekmek hengamesi arasında kaldık” kelamlarıyla söz ediyor.

Rastgele bir içtimaî garantisinin, sigortasının olmadığını söyleyen 9 evlat pederi İsa Yıldız, yevmiye yolu kazandığı dört aylık karla bir yıl boyunca ailesini geçindirmek zorunda kaldığını anlatıyor.  

İsa, “Dayıbaşı” olarak da isimlendirilen aracılar ile görüştüğünü, onların da yapılacaklar konusunda ehliyetli malumata sahip olmadıklarını söyledi, “Mevsimlik personeller yanlışsız dürüst yol ve yordam bilmiyor, nereye başvuracaklar, nasıl gidecekler bunların açıklanması gerekiyor” dedi. 

Güney Şark Anadolu Ortamı’nda en ziyade mevsimlik tarım göçü veren vilayetlerin başında Adıyaman geliyor.  

Adıyaman’daki mevsimlik emekçiler dernek çatısı altında bir araya gelmiş.

“Adıyaman Mevsimlik İşçi” ismiyle kurulan ve 400’ü aşkın üyesi olan derneğin lider yardımcısı olan Mehmet Karakaş, birebir hengamda 20 yıldır aracılık yapıyor.

Mehmet Karakaş’a nazaran koronavirüs salgını nedeniyle bu yıl personel sayısında önemli bir düşüş olacak.

Karakaş, mevsimlik emekçilerin aile uzunluğu çalışmaya gittiğini hatırlatıyor ve yasaklamalardan ötürü evlatlı ailelerin çalışmaya gidemeyeceğini belirtiyor:

“Anne, peder, küçük evlatlar daima bir arada hareket ediyor. 20 yaşın altındaki çalışan emekçilere istisna getirildi lakin çalışmaya gelen bayanların küçük evlatları var, aileler konutlarının kapısına kilidi vurup geliyor. Analar evlatlarını nereye bırakacak? Başkaca bakanlık ulaşım için kaideler koymuş, barınma için. Bunların hepsi güzel lakin ne kadar yapılabilir? Bir transit minibüsle 15-20 personel götürüyorduk lakin artık en ziyade 10 kişi götürülebilecek. Bu çok masraflı bir şey ve bunlarabir kolaylık sağlanmalı.”

Batman’da yaşayan 47 yaşındaki Elfeddin Hoş de 20 yıl evvel mevsimlik tarım işçiliğine başlamış.

Topluluğun en alt sınıfının mevsimlik tarım personellerinin olduğunu belirten Elfeddin Hoş sigortasız, garantisiz çalışmalarına karşın çok az kazanabildiklerini söylüyor.

Elfeddin Güzel, “Kimi vakit gittiğimiz birtakım yanlarda emekçiler zorbalıkla da karşılaşıyorlar. Mesela geçen sene Rize’nin Pazar kazasının bir köyüne çay toplamaya giden emekçilerin parasına el koyan muhtarlar, patronlar de oldu. Ziraat odasına gittiğimizde ‘Dava açın’ diyorlar, zati rastgele bir toplumsal garantisi yok, nasıl ispatlayabiliriz ki?” diye soruyor.

Hoş, İş ve Personel Bulma Kurumu üzerinden aracılık dokümanı alabildiklerini lakin emekçiler için resmi doküman almanın güçlükle olduğunu hatırlatıyor. Sıhhat raporu, ulaşım ve barınma koşulları üzere yeni koşulları bölgesine getirmenin de güç olacağını düşünüyor.

Önlemlerin ne kadarı meydanda uygulanabilecek?

Genelgenin uygulanması Vilayet Pandemi Heyeti, Seyahat Müsaade Encümeni, Vilayet Hıfzısıhha Şuraları üzerinden yürüyecek ama yerelde bu uyum tam manasıyla sağlanabilmiş değil.

Diyarbakır’ın Çınar kazasından de her yıl yaklaşık 5 bin insan mevsimlik tarım emekçisi olarak Türkiye’nin farklı bölgelerine çalışmaya gidiyor.  Çınar Ziraat Odası Lideri Cevat Delil, hükümetin üzerinde durması gereken en kıymetli bahislerin başında tarımın geldiğini söylüyor.

“Sahada önemli zahmetler var” diyen Delil, mevsimlik emekçiler için yol dokümanı ve araç düşüncesinin öncelikli sıkıntıların başında geldiğini kaydediyor:

“Buradan giden çalışanların 20-30’u birebir araçla yola çıkıyorlar. Yeni pratiğe nazaran her bir araçta zahir sayıda emekçi taşınabilecek. Otomobillerin masrafı da çok yükseldi en az iki katına çıktı. Tarım ve Ulaşım Bakanlığı’nın bu bahse öncelikli el atması lazım. Yoksa bu gidişle tarım emekçisi tarafından hareket edemeyecek.”

Delil’e nazaran kısa müddette uyum sağlanamazsa mevsimlik personel sayısında yüzde 50 orantısında bir düşüş yaşanabilir.

En büyük kaygımız virüsün mevsimlik emekçiler arasındayayılması

Atölyeye nazaran yapılacak birinci şey haberlendirme süreçlerinin netleştirilip olağanlaştırılması. Atölye ayrıyeten her vilayette “Mevsimlik Gezici Tarım Çalışanları Encümeni’nin kurulması gerektiğininin kıymetine dikkat çekiyor. Kalkınma Atölyesi bölgelerdeki duruma mütenasip tedbirlerin alınması, bunların bütün kurumlara duyurulması gerektiğinin hayati olduğunu belirtiyor.  

Kalkınma Atölyesi Idare Konseyi Lideri Ertan Karabıyık, meydana şu an büyük bir karmaşanın hakim olduğunu savunuyor.  

Pandeminin topluluğun en alt basamağını nasıl etkilediğiyle ilgili bir araştrma yapmak istediklerini belirten Karabıyık, “Tarlada, bahçede ne oluyor, meydanda durum nedir onu bilmek gerekiyor. Durumun rasyonel bir halde planlanması gerekiyor” diyerek önlem alınmazsa virüsün işiler arasında yayılmasından korktuklarını söylüyor.  

“Tedbirlerden ötürü önemli bir fakirleşmenin farkındayız ve çalışanların iki, üç ayının âlâ geçebilmesi için bir şeyler yapmak gerekiyor. En büyük endişemiz, ehliyetli önlem alınmazsa, pandeminin emekçilere ve tarım sahalarına yayılması olacak. Meydandaki durum bilinmeden genelge üzerinden bir şeyler yapmak ehliyetli değil ve en büyük kaygım virüsün personeller arasında yayılması” diyor.

Kalkınma Atölyesi bu süreçte çalışanların çalışma koşulları için neler öneriyor? 

Atölye, pandeminin mevsimlik gezici tarım personelleri ve evlatları üzerindeki tesirine yönelik Türkiye’de şu ana kadar yapılan çalışmalar ve alınan tedbirlerle ilgili yapılan çalışmaları da detaylı bir biçimde gösteren harita ve şemalar da hazırlıyor.  

Atölyeye nazaran öncelikli olarak memleket seviyesinde tarım aracılarının bölge aldığı bir Whatsapp kümesinin kurulması, bilgilendirmelerin tertipli olarak bu kümeler üzerinden paylaşılması, yeniden tıpkı formda Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yönetilen bir içtimaî medya hesabı açılması gerekiyor.  

Atölye, Mevsimlik Gezici Tarım Çalışanlarının bitkisel üretime katılabilmeleri ve çalışma koşullarının uygunlaştırılması için haberlendirme süreçlerinin ve süreçlerinin netleştirilmesi, olağanlaştırılması gerektiğinin altını çiziyor.

Ayrıyeten kentler arası ve tarla/bahçeye ulaşım koşullarının ve alınan önlemlerin murakabesi, çalışanların çalışma ortamı koşullarının uygunlaştırılması, ömür ortamının uygunlaştırılması için bir seri teklifte de bulunuyor. Bu tekliflerden biri mevsimlik gezici tarım personellerinin kentler arası ulaşımında sokağa çıkma yasağı tatbikinden 20 yaş altı ve 65 yaş üstü şahıslar muaf tutulması. 

Kalkınma Atölyesi, kentler arası ulaşım konusunda müsaade süreçlerinin tarım aracıları yahut personel ekip önderleri üzerinden planlanması ve tarım aracılarına bu bahis hakkında malumat verilmesi gerektiğini belirtiyor. 

Ayrıyeten kentler arası ulaşımda içtimaî aralığın korunmasına dair tedbirlerin uygulanabilmesi için ortaya çıkacak olan maliyetin karşılanması hedefiyle tarım aracılarına ve emekçilere nakit desteği verilmesinin değerli olduğu tabir ediliyor.  

Atölye, çadır yerleşiminden bitkisel üretimin yapılacağı tarla/bahçeye yapılacak ulaşımda toplumsal uzaklık pratiğinin sağlanması gerektiğini, bundan ötürü ortaya çıkacak ulaşım maliyetleri için tarla/bahçe sahiplerine de nakit desteği yapılması gerektiğini belirtiyor. 

Başkaca bahçe/tarlaya ulaşım konusunda araç zayıflıkları laf konusu olduğunda mektep servis araçları, belediye otobüsleri ve kamuya ilişkin boşta kalan servis araçlarının kullanması öneriliyor.

“Bu biçimde koordine edilecek tarlaya ulaşım birebir devirde araçların kamu sorumluluğunda dezenfekte edilmesi önleminin de uygulanmasını kolaylaştıracaktır” deniyor.  

Mevsimlik tarım işçiliğinde yüksek bir nispette çalışan Suriyeli göçmen emekçilere de değinen Kalkınma Atölyesi, göçmenlerin bölge değiştirme süreçlerinde Vilayet Göç Yönetimi tarafından verilen seyahat müsaadelerinin muvakkat olarak askıya alınması, Kızılay kart müracaatlarının kolaylaştırılması, ödemelerin artırılması gerektiğini kaydediyor.

BBC
  • BİLMENİZ GEREKENLER – Koronavirüs nedir?
  • TÜRKİYE’DE SON DURUM – Hangi tedbirler alındı?
  • KORONAVİRÜS HARİTASI – Salgında son durum ne?
  • SON DONELER NEREDE? – Sıhhat Bakanlığı’nın günlük tablosu
  • BELİRTİLER – Koronavirüsten nasıl korunursunuz?
  • VÜCUDA TESIRLERI – İnsan vücudunda ne değişimlere yol açıyor?
  • NASIL KORUNURSUNUZ? – Hangi tedbirleri alabilirsiniz?
  • COVID-19 VE GERÇEKLER – Koronavirüs hakkında inanmamanız gereken hurafeler