Koronavirüs salgını, Türkiye'de azık ve tarım dalı için risk barındırıyor mu?

Koronavirüs salgını yüzünden en çok korku duyulan bahislerden biri ziraî üretimde ve azık tedarik zincirinde yaşanması olası badireler.

Birleşik Milletler Yerküre Besin ve Tarım Örgütü (FAO), bu yılın verimli geçeceğinin düşünülmesine karşın koronavirüse karşı alınan tedbirler yüzünden kimi memleketlerde azık sorununun yaşanabileceği ihtarında bulundu.

FAO’ya nazaran hükümetlerin kimi tarım eserlerine ihracat yasakları getirmesi, gümrük tatbiklerinin sıkılaştırılması ve tarım emekçilerinin lojistiğinde yaşanması olası dertler, birkaç hafta içinde yerkürenin kimi mekanlarında azık temininde kahırların yaşanmasına yol açabilir.

Türkiye’de de bilirkişiler salgın patlak verdiğinden beri tarım dalına yönelik alınması gereken tedbirler ve ortaya çıkabilecek problemler hakkında ihtarlarda bulunuyor.

Bölüm temsilcileri, stok tarafında bir kasvet yaşanmadığını lisana getirse de kimi eserler için üretim ve hasat devrinin gelmesi, bu bunalımın tarım kolunu nasıl etkileyeceğine dair soru işaretlerinin oluşmasına neden oluyor.

Türkiye’de eksperlerin koronavirüs bunalımının tarım kolu ve besin tedarik zinciri tarafında yaratabileceği problemlere dair görüşlerini derledik.

“Sebze ve meyve toplanmasında külfet olmamalı”

FAO’nun şef ekonomisti Maximo Torero, Guardian gazetesine yaptığı açıklamada, “Gıda tedarik zincirinde ya da lojistiğinde bir sorun yaşanmaması için çok dikkatli olmalıyız; yoksa yakın hengamda taze zerzevat ve meyve tarafında sorun yaşayabiliriz. Zerzevat ve meyveler büyük işgücü, emek gerektiren eserler, şayet beşerler hareket edemediği için istihdamda tehlike meydana gelirse o hengam dertler ortaya çıkar” diyor.

Şu an birçok memlekette besin temininde bir kahır yaşanmasa da önümüzdeki birkaç hafta içinde meselelerin ortaya çıkması halinde birçok meyve ve zerzevatın toplanacağı önümüzdeki iki ay içinde kritik durumların oluşabileceği ve besin israfının ortaya çıkabileceği belirtiliyor.

FAO, 29 Mart’ta yayımladığı raporunda, Covid-19 salgınının besin tedarik zincirinde sorun yaratmaması için mahsusen küçük çaptaki çiftçilere üretime devam etmeleri için mali destek verilmesi ve e-ticaret kanallarına erişimlerini sağlanması gerektiğini belirtti.

Acil durumlarda ise hükümetlerin küçük üreticilerden eserlerini satın alması önerildi.

Tarım koluna verilen finansal destek yerinde mi?

Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli, Türkiye’de vatandaşların azık arz güvenliği konusunda tasalarının olmaması gerektiğini söylüyor.

Pakdemirli, Mart ayının ortasında yaptığı açıklamada Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) stoklarında besici, yetiştirici, endüstrici ve tüketicinin gereksinimini karşılayacak ehliyetli ölçüde eser bulunduğunu tabir etti:

“Tarım ve Orman Bakanlığı olarak yerkürede Covid-19 vakalarının görülmeye başlandığı tarihten itibaren mümkün senaryolar üzerinde çalışarak gerekli önlemleri haftalar öncesinden almaya başladık. Temel besin eserlerinin üretim, stok ve tedarik zincirinde şu an için bir eza bulunmamaktadır. Önümüzdeki periyotta de rastgele bir olumsuz durum beklenmemektedir.”

Pakdemirli, daha sonra yaptığı açıklamalarında da, bu süreçte tarım dalına destek olmak için düşük getirili kredi desteği verileceğini, çiftçilerin kullandığı kredilerin bir kısmının sübvanse edileceğini ve kaynağa ilişkin tarım topraklarını kiralayan çiftçilerin birtakım kira ödemelerinin erteleneceğini duyurdu.

Lakin bilirkişiler, tarım kolu için koronavirüs buhranı kapsamında ayrıyeten destek ve teşvik paketinin açıklanmamış olmasını eleştiriyor.

TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası, hükümetin koronavirüs bunalımına karşı açıkladığı 100 milyar TL büyüklüğündeki Ekonomik İstikrar Kalkanı ismindeki pakette tarım dalı için tedbirlerin nokta almamasını eleştirdi.

Tarım muharriri Ali Ekber Yıldırım da Yerküre Gazetesi için kaleme aldığı makalelerinde koronavirüs tedbirleri kapsamında tarıma verilen yahut verilmesi planlanan hiçbir yeni desteğin olmadığını münhasıran vurguladı.

Getty Images

Emekçilerin taşınması ve barınması

“Bu devir zerzevat başta olmak üzere birçok eser için ekim devri. Market raflarında, pazarda, manavda aldığımız eserlerde kıtlık olmaması için çiftçinin tarlasına gitmesi gerekiyor. Yani ziraî üretim olmazsa bu kere besin kıtlığı başlar” diyen tarım muharriri Ali Ekber Yıldırım’a nazaran gerekli tedbirlerin alınarak çiftçinin üretim yapması sağlanmalı.

Yıldırım’ın metinlerine nazaran çiftçi ve üretici cephesinde girdi maliyetleri, ziraî eserlerin ihracatı, fidelerin üretim bölgelerine götürülmesi, mevsimlik emekçi bulunması, personellerin hijyeni için gerekli gereçlerin temin edilmesi, mevsimlik çalışanların ulaşımı, personellerin barınması ve sıhhati bahislerinde soru işaretleri var.

Mahsusen mevsimlik çalışanların içtimaî ara kurallarına müsait olarak taşınması ve barınma taraflarının ayarlanması konusunda tertibin nasıl sağlanacağına dair üretici cephesinde şikayetler var.

Tarım ve Orman Bakanlığı, Mart ayının ahir yaptığı açıklamada salgın nedeniyle tarım emekçilerinin hijyen ve hami materyallere erişiminde aksaklık yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınacağını belirtti.

Mevsimlik tarım çalışanlarının faaliyetlerine devam edecek halde nakilleri ve barınma koşullarının düzenleneceği aktarıldı.

İçişleri Bakanlığı Bölgeler Yönetimi Umumi Müdürlüğü’nden gönderilen metinde ise mevzuyla ilgili şu tedbirlerin alınacağı belirtildi:

  • Mevsimlik tarım emekçilerinin konaklayacakları tesis/konteynır/çadırlarda yatak aralarının en az 1,5 metre olacak biçimde yerleştirilmesi, toplumsal meydanlarda bireyler arası toplumsal izolasyon aralığının (en az 1,5 metre) korunması, saklı meydanın sıklıkla havalandırılması, havalandırılamıyor ise aralıkların artırılması (en az 3 metre) kurallarına uyulacak.
  • Mevsimlik tarım emekçilerinin konakladıkları yerler lokal idarelerce nizamlı olarak dezenfekte edilecek.

65 yaş üstü çiftçi sayısı yüksek

Tarım bölümünde çok sayıda 65 yaş üstü çiftçinin olması da en çok tasa yaratan etmenlerden.

Kimi konumlarda Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) evrakı olan 65 yaş üstü çiftçilere yalnızca tarlalarına gitmeleri için müsaade verildiği belirtilirken kimi alanlarda jandarmanın 65 yaş üstü çiftçinin toprağını ekmesine müsaade verilmediği aktarıldı.

Edremit Ziraat Odası Lideri Ali Yılmaz Diker, İHA’ya yaptığı açıklamada 65 yaş üstü üyelerinin ikamet ettikleri mahalle muhtarlıklarından alacakları evrakla üretime devam edebileceklerini söyledi.

Ne yapılmalı?

Yeditepe Üniversitesi’nde tedrisat üyesi olan ekonomist Prof. Dr. Veysel Ulusoy, tarım kesiminde bu devirde işgücü sağlanması açısından sorun olabileceğini düşünüyor.

BBC Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Ulusoy, esasen son devirde devamlı azalan tarım işçiliğinin Suriye’den gelen işgücü ile kapatılmaya çalışıldığını fakat bunun bir tahlil olmadığını söylüyor:

“Tarımda temel sorumuz köyleri ve köylülüğü sistematik bir biçimde yok etmemizdir. Ortalama çiftçi yaşının 55’leri geçtiği ve azalan bir tarım nüfusu ile sorunun yeni nesilleri yetiştirmekten geçtiğinin farkına varmamız gerekecek.”

Ulusoy’a nazaran azık tedarik zincirinde bir meşakkat yaşanmaması için alınması gereken tedbirler şöyle:

  • Devlet, çiftçiye şimdiden gelecek eser devrinde verilecek fiyatın yerküre fiyatlarının üstünde gerçekleşeceğini garanti etmeli.
  • Devlet üretim ve tüketimde çiftçi ile tarlaya girmeli.
  • Akaryakıt fiyatlarının düşüşünün getirdiği avantaj eser maliyetlerine yansıtılmalı.
  • Başka girdiler (elektrik, gübre, vb.) mekanına nazaran parasız sağlanmalı.
  • Çiftçinin tarlaya olan aşkının yükseltilmesi gereken her şey açıkça yanına getirmeli. Tarlada içtimaî arayı koruyacak imkan olduğu için devlet çiftçi ile üretim iştirakine çabucak başlamalı.
BBC
  • BİLMENİZ GEREKENLER – Koronavirüs nedir?
  • TÜRKİYE’DE SON DURUM – Hangi tedbirler alındı?
  • KORONAVİRÜS HARİTASI – Salgında son durum ne?
  • SON DONELER NEREDE? – Sıhhat Bakanlığı’nın günlük tablosu
  • BELİRTİLER – Koronavirüsten nasıl korunursunuz?
  • VÜCUDA TESIRLERI – İnsan vücudunda ne değişimlere yol açıyor?
  • NASIL KORUNURSUNUZ? – Hangi tedbirleri alabilirsiniz?
  • COVID-19 VE GERÇEKLER – Koronavirüs hakkında inanmamanız gereken hurafeler