Koronavirüs: Ses ve öksürüğü kıymetlendirerek teşhise yardımcı olacak telefon pratiği üzerinde çalışılıyor

Koronavirüs teşhisinde kullanılabilecek bir cep telefonu pratiği üzerinde iki munfasıl üniversitede yürütülen bağımsız çalışmalarla, ses ve öksürüğün kıymetlendirilmesi ve teşhise yardımcı olunması umuluyor.

Her iki girişim de çalışmalarını ses kayıtlarını vermeye istekli deneklere dayandırıyor ancak bu bireylere ilişkin hususî haberlerin korunması konusunda farklı yaklaşımlar benimsiyorlar.

Cambridge Üniversitesi’nin girişiminde gönüllülerin kimliklerinin bilinmemesi prensibi esas alınıyor, lakin bunun doğurduğu kimi zorluklar var.

Buna karşılık Carnegie Mellon Üniversitesi’ndeki ekip, uygulamayı deneyecek gönüllülerin isimleri değilse de e-postalarının bilinmesinin değerli olduğunu söylüyor. Fakat bu haberleri istedikleri vakit silebilme hakkına sahip olacaklarına dikkat çekiyorlar.

Birbirinden bağımsız yürütülen iki çalışma da bilgisayarın “öğrenme” özelliğinden hareketle geliştiriliyor.

“Öğrenme” bilgisayarların çok büyük ölçüde doneyi değerlendirip, sorun çözmeye yarayacak örüntüleri bulması mealine gelen “yapay zeka”nın bir biçimi.

Bu araştırma özelinde de emel Covid-19’un belirtilerinin öbür illetler ve grip türlerininkinden ayırt edilebilmesi.

Her iki araştırma kümesi da geliştirecekleri tatbikin tıbbi testlerin tarafını tutmayacağını bilhassa vurguluyorlar.

Done kalitesi

Cambridge Üniversitesi Salı günü Covid-19 Sesleri girişimini tanıttı.

İzleyicilerden bilgisayarın mikrofonuna gerçek nefes almaları ve öksürmeleri istendi. Başkaca yaşları, cinsiyetleri, hangi nahiyede yaşadıkları ve yakında koronavirüs testi yaptırdılarsa sonucu kayda geçirildi.

Daha sonra deneye katılan herkesin üç sefer “Verilerimin, virüs salgınını denetim etmeye eği olmasını umuyorum” cümlesini tekrarlaması istendi.

Araştırma ekibinden Profesör Cecilia Mascolo, “Amaç, Covid-19’a yakalanmış kişileri, bu sesler yardımıyla teşhis edip edemeyeceğimizi ve ileride tahminen marazın hangi aşamasında olduklarını anlayıp anlayamayacağımızı görmeye yetecek ölçüde done toplamak” diyor.

“Eğer başarırsak tahminen de Ulusal Sıhhat Hizmetleri’ne ya da koronavirüs yardım hatlarına destek verebiliriz” diye ekliyor.

Tanıtımın 1. gününde Cambridge Üniversitesi ekibi 1200 kimseden ses örnekleri aldı. Bunlardan 22’si yakında koronavirüs olumlu çıkmış kimselerdi.

Artık ekibin maksadı iki ay üzere kısa bir vade içinde uygulamayı geliştirmek.

Profesör Mascolo “Verilerin tahlili çok devir almayacak. Ama sonuç alıp alamayacağımız topladığımız donelerin kalitesine bağlı” diye konuştu.

Şu anda girişim ses örneklerini cep telefonu pratiği yoluyla değil bir internet sitesi üzerinden topluyor, zira Apple ve Google, koronavirüsle ilgili hangi pratiklerin dükkanlarından kamuoyuna sunulabileceğini denetliyor. Bu tatbikin o dükkanlara girebilmesi için evvel onay alması lazım.

Cambridge Üniversitesi ekibinden Profesör Pietro Cucuta girişim cep telefonu pratiği olarak sunulabilirse, o vakit gönüllülere yine gidilip tekrar ses vermelerinin istenebileceğini anlatıyor. Bunu internet sitesi üzerinden yapmanın, gönüllülerin kimliklerini saklı tutma prensibiyle mümkün olmadığına işaret ediyor.

2. girişim

Pittsburgh’daki Carnegie Mellon Üniversitesi ekibinin Covid Ses Dedektörü girişimi ise daha evvel yapılmış bir ses tanıma çalışmasının üzerine inşa ediliyor.

30 Mart’ta kısa bir vade başlatılan girişimde kullanıcılardan öksürmeleri, sesli harfleri telaffuz etmeleri, alfabeyi saymaları ve kendilerine ilişkin malumatlar vermeleri istendi.

Bütün bu soruların yanıtını aldıktan sonra tatbik bu kişinin Covid-19 olma ihtimalini gösteren bir işaret veriyordu. Ama araştırmacılar bir mevzuyu tekrar düşünmeleri gerektiğini fark ederek uygulamayı muvakkat olarak durdurdular.

Girişimden Tabip Rita Singh “Oraya kaç tane ihtar koyarsanız koyun, bunun tıbbi testlerin mekanına geçmediğini, testlerle onaylanması gerektiğini ne kadar net bir biçimde tabir ederseniz edin, birtakım beşerler makinenin söylediklerini Allah’ın buyruğu üzere kesin kabul edecekler” diyor.

“Eğer sistem Covid-19 almış birine hasta olmadığını söylerse, bu o kişinin irtihaline yol açabilir. Bilakis sağlıklı birine hasta teşhisi koyarsa bu sefer o kişiler gereksiz mekana test olmak zorunda hissedebilir. Onun için hem cürüm hissemizin çok düşük olması lazım ve hem de sonucu kişilere nasıl söylemeliyiz ki bu riskler doğmasın, bunu bulmalıyız” diye ekliyor.

Dr. Rita Singh bu zahmetlere hafta sonuna kadar bir tahlil bulup data yekuna çalışmasını yine başlatmayı umuyor.

Istekli iştirakçilerin isimlerini vermeden kaydolmalarına müsaade verecek bir sistem planlanıyor. Ama Cambridge Üniversitesi’nin çalışmasından farklı olarak gönüllülerin siteye giriş yaparken, e-posta adresleriyle kontaklı bir hesap açmaları gerekecek.

Dr. Singh, bunun, tatbik gelişip daha detaylı sonuçlar vermeye başladıkça, gönüllülere geri dönebilmek ve yeni haberler verebilmek açısından gerekli olduğunu söylüyor.

Lakin araştırma, iştirakçilerin, kendileriyle ilgili haberleri daha sonra tümüyle silebilme hakkını koruyacağını bilhassa vurguluyor.

Donanım zahmetleri

Gerçi her iki üniversitede yürütülen girişimin ekipleri de yakın bir devranda işlevsel birer pratik geliştirecekleri konusunda optimist.

Lakin yapay zeka yoluyla ses tanıma meydanında eksper bir isim, Audio Analytic firmasının CEO’su Chris Mitchell kimi sorunlara dikkat çekiyor.

“İngiltere’de Londra ve orta İngiltere’nin Covid-19’dan en çok etkilenen nahiyeler olduğu ortadayken, kişilerin verdiği sesler arasındaki bölgesel farklar, olgu içindeki orantıları çok dikkatli denetlenmezse yapay zekanın oluşturacağı modelin yanlışlı oluşmasına yol açabilir.”

Chris Mitchell’e nazaran bir de teknik zorluk var. İnce bir tahlilden geçirilecek teneffüs seslerinin gelişkin şahsi mikrofonlarla kaydedilmesi gerekiyor.

Meğer Mitchell her iki çalışmada da gönüllülerden kendi seslerini bilgisayar ya da telefon kullanarak kaydetmelerinin istendiğini hatırlatıyor.

BBC
  • BİLMENİZ GEREKENLER – Koronavirüs nedir?
  • TÜRKİYE’DE SON DURUM – Hangi tedbirler alındı?
  • HÜKÜMET TAVSİYESİ NE? – Sıhhat Bakanlığı’nın koronavirüsten korunma tavsiyeleri
  • COVID-19 VE GERÇEKLER – Koronavirüs hakkında inanmamanız gereken hurafeler
  • SİZ NE YAPABİLİRSİNİZ? – Koronavirüsten nasıl korunursunuz?
  • KORONAVİRÜS HARİTASI – Salgında son durum ne?
  • PANDEMİ NEDİR? – Pandemi nedir, devletleri nasıl tesirler?