Koronavirüs: 'Tedaviye karşılık vermeyen hastaların teneffüs cihazlarını kapatıp, huzur içinde ölmesine yardımcı oluyorum'

Covid-19 hastalarının hayatla vefat arasındaki çizgisi, çoğunlukla teneffüs cihazları oluyor.

Bu cihazlar sayesinde akciğerlerine oksijen gidiyor ve karbondioksit dışarı atılıyor. Zira koronavirüs sebebiyle, bu süreci artık kendi kendilerine yapamıyorlar.

Lakin bu süreç her hengam hayat kurtarmıyor.

Bu türlü durumlarda, yani hastaların durumu daha da ağırlaşırsa ve kurtulma ihtimali olmadığına kanaat getirilirse, teneffüs cihazının fişini çekmek ve tedaviyi sonlandırmak üzere çetin bir kararı da, bu hastalara bakan sıhhat ekipleri veriyor.

Fişi çekme vazifesi de, hemşireye düşüyor.

“Solunum cihazının fişini çekmek, duygusal manada son kademe travmatik ve acı verici. Bazen bir halde bir insanın vefatından sorumlu olduğumu düşünüyorum.”

Londra’daki Royal Free Hastanesi’nin ağır bakım ünitesinde çalışan başhemşire Juanita Nittla, vazifesi bu türlü tanımlıyor.

Getty Images Teneffüs cihazları Covid-19 hastalarının nefes almasına yardımcı oluyor

Hindistan’ın güneyinde doğan Nittla, İngiltere’de 16 yıldır Ulusal Sıhhat Servisi’ne (NHS) bağlı ağır bakım hemşiresi olarak çalışıyor.

42 yaşındaki hemşireyle, müsaade gününde bir araya geldik. “Solunum cihazlarını kapatmak da işimin bir kesimi.” diyerek süreci anlattı.

Son dilek

Nisan ayının 2. haftasında bir gün Nittla işe başlamak üzere hastaneye şimdi gitmişti ki, ağır bakımda girişleri yapan kişi, o günkü birinci vazifesini söyledi: Bir Covid-19 hastasının tedavisini sonlandırması gerekiyordu.

Üstelik bu hasta meslektaşıydı. 50’li yaşlarında bir kamu sıhhati hemşiresi olan bu hatun, tedaviye cevap vermiyordu.

Tedaviyi sonlandırmadan evvel, hemşirenin kızıyla konuştu:

“Annesinin hiç acı çekmeyeceği, huzurla uyuyacağı konusunda ona laf verdim. Validesinin ölmeden evvel konumuna getirilmesini istediği bir son isteği ya da diyaneti gereklilikler olup olmadığını sordum.”

Ağır bakım ünitesinde yataklar yan yana duruyor. Tedavisine son vermek üzere olduğu hastasının iki yanında da bilinci saklı gayri hastalar yatıyordu:

“8 yataklı bir odadaydı. Öbür tüm hastaların durumu da çok ağırdı. Perdeleri çektim ve alarmı kapattım.”

Juanita Nittla Ağır bakım hemşiresi Nittla, yoğunluk sebebiyle duygusal çöküşleri atlatmaya fırsat bulamıyor

O anda tüm sıhhat ekibi bir an için sessizce durdu:

“Hemşireler sustu. Hastamızın onuru ve rahatlığı, önceliğimizdi.”

Sonra telefonu hastasının kulağına tuttu ve telefonun vesair ucundaki kızının, validesine son laflarını söylemesini bekledi:

“Ben yalnızca bir telefon açmıştım fakat bu ailesi için çok büyük değerdeydi. Aslında imajlı konuşmak istemişlerdi fakat maatteessüf ağır bakımda cep telefonuna müsaade verilmiyor.”

“Son nefesini verirken elini tuttum”

Ailesinin talebi üzerine Nittla, evvel bilgisayarda onların istediği bir müziği açtı. Müzik çalmaya başladığında teneffüs cihazını kapattı:

“Yatağına oturup o son nefesini verirken ellerini tuttum.”

Juanita Nittla Royal Free Hastanesi üzere İngiltere’deki tüm hastaneler, ağır bakım kapasitelerini artırdı

Nefes almaya yardımcı olan aletleri kapatmak ve tedaviye son vermek, sıhhat ekiplerinin çok önemli bir süreçten geçirdikten sonra verdikleri bir karar. Hastanın yaşı, kronik illetleri, tedaviye verdiği cevap ve düzgünleşme ihtimali dikkatle incelenip bedellendiriliyor.

50 yaşındaki bu hemşire de, Nittla teneffüs cihazının fişini çektikten 5 dakika sonra hayatını kaybetmişti:

“Ekrandaki yanıp sönen ışığa bakarken kalp atış sayısının sıfıra indiğini, akabinde çizginin dümdüz olduğunu gördüm.”

Yalnız ölmek

Tedavi artık sonlanmıştı. Hastaya anestezi sağlayan ilaçların verildiği boruları da çıkardı.

Orada ne olduğundan habersiz olan kızı ise hâlâ telefonda anasıyla konuşuyor, bir yandan da dua ediyordu. O devir Nittla, büyük bir zorlukla telefonu kendi kulağına götürüp, kızına her şeyin bittiğini ve validesinin hayatını kaybettiğini söyledi.

SILVIO AVILA / AFP Ağır bakım ünitelerindeki Covid-19 hastaları yalnız ölüyor, zira buralara ziyaretçi yasağı var

Bir hemşire olarak Nittla’nın vazifesi, hastası son nefesini verdiğinde bitmiyor:

“Bir öteki hemşire arkadaşımın yardımıyla onu yatağında yıkadık ve beyaz bir kefenle sardık. Akabinde vücudunu cenaze torbasına yerleştirdik. Kapatmadan evvel alnına bir haç işareti yaptım.”

Koronavirüs salgını öncesinde hasta yakınları, bu karar verilirken tabiplerle yüz yüze konuşabiliyordu.

Karar verildikten sonra hastanın ailesi ağır bakım ünitesine alınıyor ve sevdikleriyle vedaşalabiliyordu. Fakat şu an bu yerkürenin neredeyse hiçbir alanında mümkün değil:

“Bir insanın bu türlü yalnız öldüğünü görmek çok üzücü.”

Nittla, bu halde hayatını kaybeden hastaların yanında olarak, onların daha ziyade acı çekmediklerinden de emin olarak bu süreci atlatmaya çalışıyor.

Nefes almaya çalışan, biraz oksijen için savaş edilen ve nefesi kesilen hastaları izlemenin “çok gerilimli olduğunu” söylüyor.

Getty Images Koronavirüs salgını sebebiyle yoğunluk çok artınca, ağır bakım servislerindeki yatak sayısı da artırıldı

Yatak sayısı zayıf

Hastaneye müracaatlar çok büyük nispette arttığı için, hastanenin ağır bakım ünitesinde 34 olan yatak sayısı 60’a çıkarıldı. Yatakların tümü şu an dolu.

Ağır bakım ünitesinde çalışan 175 hemşire var:

“Normalde ağır bakımda her bir hastaya bir hemşire düşecek formda çalışırız. Şu an üç hastaya bir hemşire düşüyor. Şayet durum daha da berbata giderse, 6 hastaya bir hemşire bakabilecek.”

Juanita Nittla Hemşireler her gün bir araya gelip “sağlıkla kalın” diyerek mesailerine başlıyor

Servisteki birtakım hemşireler semptom gösterdiği için konutlarında karantinada. Hastane, öbür ünitelerde çalışan hemşireleri eğitimden geçirip ağır bakıma alıyor:

“Her gün mesaiye başlamadan evvel bir araya gelip el ele tutuşuyoruz ve “güvende olun” diyoruz. Her birimiz birbirimizin gözlerinin içine bakıyoruz. Herkesin eldiven giydiğinden, maske taktığından ve esirgeyici ekipmanı düzgün biçimde kullandığımızdan emin oluyoruz.”

Juanita Nittla Nittla (ortada) “Çok korkuyoruz, buradaki herkes çok korkuyor” diyor

Hastanede teneffüs cihazı, insülin pompası, oksijen tüpü ve birçok ilaç gayrikâfi, bunlara erişimde kahır yaşanıyor. Lakin Nittla’nın hastanesinde her çalışana yetecek kadar esirgeyici ekipman bulmak mümkün.

Hastanenin ağır bakım ünitesinde her gün bir hasta hayatını kaybetti. Bu sayı, pandemi öncesine nazaran bir epey yüksek. Nittla, bu orantının “çok korkutucu” olduğunu söylüyor.

Ve bir hemşire olarak, kendisiyle ilgili kaygılarını da bastırmak zorunda kalıyor:

“Sürekli kabus görüyorum. Uyuyamıyorum. Virüsün bana da bulaşmasından çok kaygı ediyorum. Meslektaşlarımla konuştuğumda görüyorum ki herkes çok korkuyor.”

Geçen yıl Nittla tüberküloza yakalandı ve aylarca çalışamadı. Bu sebeple akciğer kapasitesinin kısıtlı olduğunu da biliyor:

“Bana herkes ‘sen çalışmamalısın’ diyor. Ancak bu bir pandemi, her şeyi bir kenara koyup hizmetimi yapıyorum.

“Her gün mesaim bittiğinde hayatını kaybeden hastalarım aklımdan çıkmıyor. Lakin hastaneden dışarı çıktığımda dimağımı durdurup daha ziyade düşünmemeye çalışıyorum.”