Prof. Dr. Mehmet Ceyhan: Evlatlarımızı ölümcül meningokok menenjitten korumak aşı ile mümkün

Meningokok bakterisinin Türkiye’de her yıl 100 binde 3 ila 4 nispetinde menenjit ya da meningokoksemi denilen ağır bir hastalık tablosu oluşturduğunu vurgulayan Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Evlat Enfeksiyon Marazları Bilim Kısmı Lideri, Enfeksiyon Marazları Derneği Lideri Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, “Koronavirüs salgını nedeniyle gündeme geldiği üzere, aşılama salgın potansiyeli taşıyan illetleri önlemenin en faal ve kolay yoludur. Salgın potansiyeli taşıyan illetlerden biri de menenjittir.” diye konuştu.

24 Nisan Yerküre Menenjit Günü hasebiyle bir açıklama yayınlayan Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, çocuklarda görülen menenjitlerin yüzde 90’ının meningokok bakterisinden kaynaklandığının tabir söyledi.

Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, meningokok menenjitin her yıl yerkürede yaklaşık 1 milyon 200 bin şahısta görüldüğünü ve 135 bin insanda mevte yol açtığını belirtti. Meningokok marazlarının Türkiye’de ise yılda bin 500 civarında vaka ve 350 civarında da vefata neden olduğunun altını çizdi.

Aşı yapılmazsa Türkiye’de yılda bin 500 vaka ortaya çıkarabilir

Menenjit marazının, üç bakteriyle ortaya çıktığını, bunların pnömokok, Hib (hemofilus influenza tip b) ve meningokok olduğunu söyleyen Prof. Dr. Mehmet Ceyhan laflarına şunları ekledi: “Hib’e karşı 2006’dan, pnömokoka karşı 2008’den bu yana Türkiye’deki tüm evlatlar aşılanıyor. Bu sebeple bu bakterilerin neden olduğu illetler büyük nispette azalmış durumda. Meningokok menenjit, mevt riskinin yanı sıra çocuklarda yüksek orantıda kalıcı hasar meydana getirebilir.

Aşı yapılmazsa meningokok mikrobu Türkiye’de yılda 1500 vaka ortaya çıkarabilir. Bunların %20’sinde işitme kaybı, %5’inde öğrenme güçlüğü, yaklaşık %1’inde sara illeti ve yaklaşık binde 7’sinde de kol-bacak kayıpları olabilir. Türkiye’deki kol-bacak yokluklarının üç değerli nedeninden biri de bu meningokok illetleri.

Bu marazın bir öteki değeri de gayri bakterilerin sebep oldukları illetlere nazaran çok daha süratli seyretmesi. Hafif ateş ile tabibe götürülen evlatlar, müdahaleye karşın saatler içinde hayatını kaybedebilmekte.”

1 yaşından küçük bebeklerde hafif ateş ve beslenme bozukluğuna dikkat

Menenjitin 3 kıymetli bulgusuna dikkat çeken Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, şu açıklamalarda bulundu: “Ateş, baş ağrısı ve kusma belirtilerinin üçü bir arada görüldüğünde evlatta kesinlikle menenjitten şüphelenmek gerekiyor. Ama münhasıran bir yaşın altındaki bebeklerde belirtiler her hengam bu kadar açık olmayabiliyor.

Bebekte hafif ateş, beslenememe, kusma, dalgınlık ya da bazen dış uyaranlara karşı ölçüsüz hassaslık görüldüğünde gerekli tetkiklerin yapılması gerekiyor.”

Vücutta çıkan döküntüler

Meningokok menenjitin öteki enfeksiyonlardan en ayırt edici özelliğinin vücutta ortaya çıkan döküntüler olduğunu laflarına ekleyen Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, belirtilerle ilgili şunları söyledi: “Bu döküntüler kısa mühlet içerisinde deri altında kanamalar halinde bir tabloya, mor ve koyu renkli döküntülere hakikat ilerleyebiliyor. Bu durum çok süratli ilerlediği için kısa vadede kollarda, bacaklarda morarma halinde ortaya çıkabilmekte ve bazen süratle ilerleyip kangrene dönebiliyor.

Hastalık çok süratli ilerlediği için, aile evladı hastaneye götürüp testleri yaptırana kadar çoklukla durum ağırlaşıyor. Münhasıran bir yaşından küçük bebekler ağrıyı söyleyemediği için ve ateş daha az görüldüğü için hastalık çok daha riskli olabiliyor. Binaenaleyh 1 yaşından küçüklerde hafif ateş ve beslenme bozukluğuna karşı bile daha dikkatli olmak gerekiyor.”

Çocuklarda menenjit bulaşma riskini azaltmak mümkün

Menenjit meningokok marazından korunmak için öncelikli olarak hastalardan uzak durmak gerektiği ikazında bulunan Prof. Dr Mehmet Ceyhan, “Türkiye’deki 50 yaşın üstündeki kişilerin yüzde 13’ü bu illeti taşımaktadır. Bu nedenle çocuklarda el öpme üzere adetleri mümkün olduğu kadar sınırlamalıyız.

Kimseden şahsa bulaşabilen menenjite neden olan bütün mikroplar teneffüs yolundan kana, kandan ise dimağ zarlarına ulaşıyor. Olağanda beynimizi ve dimağ zarlarımızı koruyan likide bakteri ya da virüs bulaşması güçlükle bir durum, ama bakteri çok patojen özellikler taşıyıp geçebildiği hengam, menenjiti engellemek çok sıkıntı.

Bulaşıcı bir hastalık olduğu için hasta insanların öksürürken ağızlarını kapatması gerekiyor. Mikrop birkaç saat canlı kalabileceği için herkesin mikrop barındırabilecek taraflara (sıra, masa, mesken eşyası, ortak kullanılan bilgisayarlar, toplu taşımadaki tutunma alanları) dokunduktan sonra ellerini yıkaması çok kıymetli. Halka açık bir noktaya dokunduğumuzda mümkünse alkollü el dezenfektanlarından kullanmalıyız. Bu sırf meningokoka karşı değil, gribe sebep olanlar dâhil birçok virüse karşı korunmamızı sağlayacaktır. Meningokok teneffüs yoluyla bulaşan bir bakteri olduğu için el yıkamak bir noktaya kadar muhafaza sağlayabilir” dedi.

Aşıdan sair tesirli bir müdafaa yok

Bu tip hastalıklarda aşı dışında çok tesirli bir korunma olmadığını belirten Prof. Dr. Mehmet Ceyhan, aşılarla ilgili değerli noktalara değindi: “Hemofilus influenza Tip B aşısı Sıhhat Bakanlığı aşı takviminde 2006’dan beri yapılıyor, o yüzden aslında artık Hib menenjiti mahsusen aşılı çocuklarda son 4,5 yıldır görülmüyor Pnömokok aşısı 2008’den beri bütün evlatlara yapılıyor ve bunun sonucu pnömokok menenjitleri görülmesi on kat azaldı.

Ulusal aşı takviminde olmayan bakteriyel menenjit etkenlerinden yalnızca meningokok bakterisine karşı olan aşı kaldı. Meningokok menenjitine daha çok bakterinin 5 tipi sebep oluyor. Bunlar A, B, C, W, Y tipleri. Bunların dört adedine karşı, A, C, W, Y, koruyuculuk sağlayan dörtlü aşı dediğimiz bir meningokok aşısı var.

Bir de B tipine karşı koruyuculuk sağlayan bir aşı var. Bu aşılar devletimizde 2. aydan itibaren ruhsatlı ve yapılabilmekteler. Meningokoka karşı da faal bir aşılama yaparak teorik olarak menenjitsiz bir yerküre mümkün olacaktır.”